The Review

Τον λατρεύουν και τον απεχθάνονται. Έχει μανιώδεις θαυμαστές και ορκισμένους αρνητές. Ούτε καν οι ίδιοι οι συμπατριώτες του δεν τον αποδέχονται πλήρως, είναι πολύ... Δυτικός για τα γούστα του λογοτεχνικού γιαπωνέζικου κατεστημένου: οι σελίδες του είναι γεμάτες τζαζ και αμερικανική κουλτούρα (ταινίες και βιβλία), ακόμα και τα γιαπωνέζικά του είναι απλά, χωρίς το βάρος της παράδοσης. 

 

Κι όμως, ο Χαρούκι Μουρακάμι, 77 χρονών πια, έχει κατακτήσει περισσότερο από κάθε άλλον Ιάπωνα συγγραφέα το παγκόσμιο κοινό, με τίτλους θρυλικούς: «Νορβηγικό Δάσος», «Ο Κάφκα στην ακτή», «Το κουρδιστό πουλί». Φτιάχνει κόσμους μαγικούς και σουρεαλιστικούς, όπου τα πάντα μπορεί να συμβούν κι ας μην έχουν και μεγάλο νόημα. Με μια πρόζα απλή, σχεδόν φλατ, που δεν αποξενώνει τον αναγνώστη.   

 

Στο νέο του μυθιστόρημα, «Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, κάνει πάλι το θαύμα του: ένας εφηβικός έρωτας κρατάει χρόνια, ακόμα κι όταν το κορίτσι εξαφανίζεται. Το αγόρι, μετά από δεκαετίες μοναξιάς και θλίψης, συνεχίζει να την αναζητά και την ξαναβρίσκει σε έναν άλλο κόσμο, σε μια πόλη όπου οι άνθρωποι δεν γερνάνε, δεν έχουν σκιές, και τείχη ψηλά τους αποκόβουν από την πραγματικότητα – και να ήταν μόνο αυτό. Ο ερωτοχτυπημένος ήρωας του Μουρακάμι έχει ένα πλούσιο ρεπερτόριο υπερφυσικών εμπειριών: ακόμα κι όταν ξεφεύγει από την Πόλη με τα Τείχη, λόγου χάρη, συναντά ένα φιλικό σοφό φάντασμα. Και την ίδια στιγμή, μέσα σ’ αυτόν τον οίστρο της φαντασίας, υπάρχει χώρος για την πραγματικότητα, την απλή ανθρώπινη καθημερινότητα, την επαρχιακή, ορεινή πανέμορφη Ιαπωνία, πατήματα αναγκαία για την εκτόξευση του αναγνώστη σε άλλες διαστάσεις. 

 

Τι περισσότερο να θέλει κανείς από ένα βιβλίο για το καλοκαίρι του;

Ο «Ξένος» κυκλοφόρησε το 1942, είκοσι χρόνια πριν από την απελευθέρωση της Αλγερίας από τη γαλλική αποικιοκρατία. Ο νομπελίστας συγγραφέας, γεννημένος στη χώρα και λάτρης της, δημιουργεί έναν ήρωα, τον Γάλλο Μερσό, κάτοικο Αλγερίου, υπάλληλο σε εταιρεία, που δολοφονεί με πέντε σφαίρες, χωρίς κίνητρο, πάθος ή πρόθεση, έναν νεαρό Αραβα σε μια παραλία, κάτω από τον εκτυφλωτικό ήλιο.

Το βιβλίο και η ταινία,με τον έξοχο Μπενζαμέν Βουαζάν στον κεντρικό ρόλο, ακολουθούν τη ζωή του Μερσό, πριν και μετά τη δολοφονία.Αποστασιοποιημένος, αδιάφορος,κυνικός απέναντι στα ανθρώπινα, αποδεχόμενος τα πάντα, ακόμα και τις πιο βάρβαρες συμπεριφορές των στενών του φίλων, μπορεί να μην έχυσε ούτε ένα δάκρυ στην κηδεία της μητέρας του, μπορούσε,όμως, να αντλεί απόλαυση και ευτυχία από τον έρωτα της όμορφης Μαρί, τη φύση, τη θάλασσα.

Κεντρικό σημείο βιβλίου και ταινίας είναι, φυσικά, η φυλάκισή του, η δίκη και η καταδίκη του σε θάνατο. Κι εκεί,μέσα στο κελί, ο απαθής Μερσό επιτέλους εκρήγνυται, εκφράζεται, ανθεί. Στις σκέψεις και στα λόγια του (κυρίως στη σύγκρουσή του με τον ιερέα της φυλακής) διατυπώνει τη θέση του απέναντι στη ζωή και το παράλογό της, εν όψει της κοινής καταδίκης μας, του θανάτου. Νιώθει αυτό το παράλογο, χωρίς να ενδίδει στην απελπισία.

Ο Οζόν, πιστός στο βιβλίο, μαγεμένος από τον δύσκολο ήρωα του Καμί, αποτυπώνει ένα Αλγέρι που μας γυρίζει πίσω στη δεκαετία του ’30, κάνει όμως κι ένα σύγχρονο σχόλιο: αναπτύσσει τους ρόλους των Αράβων και,κυρίως, δίνει επιτέλους ένα όνομα στο θύμα, Μούσα,σε αντίθεση με τον Καμί, που μόνο ως «Αραβα» τον αναφέρει, προκαλώντας τότε και τώρα ενόχληση και κατηγορίες για ρατσισμό. Το όνομα τού το έδωσε πριν από λίγα χρόνια το βιβλίο του κορυφαίου Αλγερινούσυγγραφέα Καμέλ Νταούντ «Μερσό, ο άλλος Ξένος», που γνώρισε παγκόσμια επιτυχία.

Η «Λυσιστράτη» από το Ηρώδειο κατευθύνεται και προς τον Λυκαβηττό (15 Ιουλίου). Είναι ήδη από τις μεγάλες επιτυχίες του καλοκαιριού, πράγμα καθόλου τυχαίο. Ο Σταμάτης Κραουνάκης φλέρταρε με το έργο από καιρό. Μην ξεχνάμε πόσα τραγούδια του από τη θρυλική παράσταση του Βουτσινά με τον Λάκη Λαζόπουλο το καλοκαίρι του 1986 έγιναν εν μια νυκτί σουξέ, και τα τραγουδούσαμε στις παρέες και τα χορεύαμε στα ξενυχτάδικα.

 

Είναι αλήθεια ότι και στην «ξεκαρδιστική όπερα» «Λυσιστράτη» το μέγα ατού είναι η μουσική που έγραψε ο Κραουνάκης. Ένα ποτάμι έμπνευσης και κεφιού, ένας οίστρος μελωδικός που υπηρετείται με τον καλύτερο τρόπο από όλους τους ερμηνευτές, με κορυφαία τη Λένα Ουζουνίδου στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο Κραουνάκης κρατάει τις βασικές γραμμές της κωμωδίας του Αριστοφάνη (Αθηναίοι και Σπαρτιάτες εν μέσω του Πελοποννησιακού Πολέμου αλληλοεξοντώνονται και οι γυναίκες προχωρούν σε αποχή από το σεξ για να τους πείσουν να υπογράψουν ειρήνη), αλλά προσθέτει προσωπικές πινελιές, αφηγηματικές, πολιτικές, φιλοσοφικές. 

 

Η δικιά του «Λυσιστράτη», σε αντίθεση με αυτήν του Αριστοφάνη, έχει στοιχεία ταυτότητας, ιστορία, ερωτικό παρελθόν (με τον Πρόβουλο, για παράδειγμα). Η δικιά του «Λυσιστράτη» διανύει τον χρόνο, από το 411 π.Χ., οπότε γράφτηκε και ανέβηκε η κωμωδία, μέχρι την Αθήνα του 2026. Η δικιά του «Λυσιστράτη» δεν μαζεύει γύρω της μόνο γυναίκες των δύο εμπόλεμων στρατοπέδων αλλά απλώνει το μήνυμά της σε όλο τον κόσμο. Η δικιά του «Λυσιστράτη» έχει τρελό χιούμορ, αλλά και συναίσθημα και μελαγχολία. Έχει και τη Δήμητρα Γαλάνη σε έναν νέο ρόλο, της Παλλάδας Αθηνάς, και σε ένα καταπληκτικό τραγούδι.

Θα τη θυμόμαστε την παράσταση αυτή; Έχει εκτός από μουσικό και θεατρικό ενδιαφέρον; Καιρός για κουβέντα.

Κάποιους ενόχλησε η σειρά «Στο Χιλιοστό»: «Είναι καιρός τώρα, που ο Τσίπρας έκανε νέο κόμμα, να ξαναθυμόμαστε δημοψηφίσματα, κλειστές τράπεζες και τρίτα μνημόνια;». Πάρα πολλοί, όμως, κόλλησαν στην τηλεόρασή τους και ξαναέζησαν με την ψυχή στο στόμα όχι μόνο τα γεγονότα μετά την εκλογή Τσίπρα τον Ιανουάριο του 2015 αλλά και όσα συνέβησαν πριν από αυτήν. Την κατάσταση που μας οδήγησε το 2010 στα μνημόνια (τον δανεισμό με σκληρούς όρους λιτότητας και μεταρρυθμίσεων από Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), δηλαδή τα άθλια δημοσιονομικά μας, που μας στέρησαν ολοκληρωτικά την πρόσβαση στις αγορές.

Εκείνο το καλοκαίρι, το 2015, όπως βλέπουμε στο ντοκιμαντέρ και διαβάζουμε στο ήδη πασίγνωστο βιβλίο «Η τελευταία μπλόφα» των Βαρβιτσιώτη-Δενδρινού, οι απίθανες υποσχέσεις του πρωθυπουργού Τσίπρα (κατάργηση των μνημονίων «με ένα νόμο κι ένα άρθρο») αλλά και οι χειρισμοί του «ριζοσπάστη κομμουνιστή» υπουργού Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη οδήγησαν τη χώρα σε αδιέξοδο, φέρνοντάς την ένα βήμα πριν από το Grexit.

Το ντοκιμαντέρ των δυο γυναικών, ανταποκριτριών τότε στις Βρυξέλλες, παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια τη διαδρομή του Τσίπρα προς την «κωλοτούμπα», τον «έντιμο συμβιβασμό», ήτοι την υπογραφή και από αυτόν ενός τρίτου μνημονίου. Μιλούν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές, Έλληνες και ξένοι, εκτός από τον Τσίπρα, τον Βαρουφάκη και τον Τόμσεν, από τον Ντομινίκ Στρος-Καν και τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ μέχρι τον Γιάννη Στουρνάρα και τη Ζωή Κωνσταντοπούλου. Πότε σαν θρίλερ, πότε σαν σουρεαλιστική κωμωδία, πότε σαν ταινία φρίκης, αυτή η σειρά ντοκιμαντέρ είναι μια πραγματικά ζωντανή, απαραίτητη και υψηλή δημοσιογραφική έρευνα, η οποία δεν στερείται ούτε το μέτρο ούτε την αντικειμενική ματιά.

Ο Αλμοδόβαρ μπήκε στις ζωές μας ορμητικά τη δεκαετία του ’80, παρέμεινε ασυγκράτητος και επέβαλε τον «περιθωριακό» κόσμο του –ένα πολύχρωμο, τολμηρό, δραματικό, εξωφρενικό queer σύμπαν– σε όλο τον πλανήτη. Έγινε ο πιο δημοφιλής Ισπανός σκηνοθέτης διεθνώς, χρησιμοποίησε το μελόδραμα, το νουάρ, τη μουσική, και δεν σταμάτησε να τονίζει την ισπανική ιδιαιτερότητα και καταγωγή του. Οι ταινίες του γέμισαν τις αίθουσες με λαϊκό, μικροαστικό κοινό που δεν το εχθρευόταν. Αυτός που είχε την οικογένεια (παραδοσιακή και καινούργια) στο κέντρο των ιστοριών του· που η Ισπανίδα μητέρα (αλλά και κάθε μητέρα) δεν έλειπε από καμιά ταινία του.

Ανέδειξε φοβερούς ηθοποιούς, γυναίκες οι περισσότερες, αλλά και άνδρες. Αν η προηγούμενη ταινία του, το «Διπλανό δωμάτιο», είχε ως θέμα της τον θάνατο και την ελευθερία επιλογής της στιγμής και του τρόπου με τον οποίον αυτός θα επέλθει, οι «Πικρές Γιορτές» επιστρέφουν σε ένα μάλλον προσφιλές του θέμα: πώς η ζωή του σκηνοθέτη περνάει στις ταινίες του. Οι Γάλλοι προτίμησαν να της αποδώσουν τον χαρακτηρισμό «αυτομυθοπλασία», μια λέξη που τα λέει όλα. Η ταινία, όμως, δεν φιλοσοφεί ούτε θεωρητικολογεί· είναι ένας ερεθιστικός και ελκυστικός κινηματογραφικός κόσμος με ήρωα έναν σκηνοθέτη που γράφει ένα σενάριο, κατακλέβοντας τις ζωές των γύρω του. Δυο παράλληλες ιστορίες, πραγματικότητα και μυθοπλασία, που κομψά και σοφά μπλέκονται, μέχρι να καταλήξουν σε μια εξαίσια κλιμάκωση. Ο Αλμοδόβαρ ξεγυμνώνει τις δημιουργικές του εμμονές και ενοχές και η ειλικρίνειά του είναι συγκινητική.