Osmanlı Tarihi

Namık Erkal, Firuzan Melike Sümertaş ve Haris Theodorelis-Rigas

Sunucu: Can Gümüş



| 1719’da Bükreş’te yaşayan bir âlim, İstanbul’daki bir dostuna yazdığı mektupta, “Cümle Fener burada; artık İstanbul’u hatırlamıyorum” diyordu. Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nde (ANAMED) açılan Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir sergisine adını veren bu ifade, Fenerlilerin tarihini yalnızca bir topluluğun yükselişi ve dolaşımı üzerinden değil, İstanbul ile Eflak ve Boğdan arasında kurulan mekânsal bağlar ile nesnelerin, siyasi ritüellerin ve kültürel pratiklerin dolaşımı üzerinden düşünmeye davet ediyor.

Bu bölümde “Fenerliler Çağı”nı ve 1821 sonrasındaki dönüşümü, voyvodaların atanma merasimlerini, Haliç kıyısında yaşanan mimari ve mekânsal değişimi ve Fenerlilerin maddi kültürünü konuşuyoruz. Aynı zamanda, bir araştırma sergisinin üretim ve sergileme süreçlerini ele alıyor, dağılmış ve çoğu zaman kaybolmuş bir mirasın nasıl görünür kılındığını, küratoryal anlatının bilinen ile varsayılan, mevcut ile kayıp arasındaki boşluklarla nasıl çalıştığını tartışıyoruz. Maddi kültür, mekân ve gündelik hayata odaklanan bu yaklaşım vesilesiyle, Fenerlileri ulusal tarihyazımlarının sabit kategorilerinin ötesinde, farklı coğrafyalar arasında şekillenen çok katmanlı bir topluluk olarak ele alıyor.



« Click for More »

Ümit Kurt

Sunucu: Can Gümüş



| Bu bölümde Ümit Kurt’un Aras Yayıncılık’tan çıkan kitabı Kanun ve Nizam Dairesinde: Soykırım Teknokratı Mustafa Reşat Mimaroğlu’nun İzinde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devlet Mekanizması temelinde 1915’in idari ve bürokratik boyutuna odaklanıyoruz. Mustafa Reşat Mimaroğlu örneğinde olduğu gibi “kanun ve nizam dairesinde” hareket eden bürokratlara odaklandığımız sohbetimizde, kolektif şiddet olaylarını olağanüstü kırılma anları olarak okumaktan ziyade bürokratik faillik biçimlerinin görünür hâle geldiği bir tarihsel bağlam içinde değerlendiriyoruz. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına orta-üst ölçekli bir bürokratın merkezî kararlarla saha arasındaki rolü nasıl şekillenmiştir? Devlet hizmeti, görev bilinci ve düzen söylemi bu dönemde nasıl bir anlam kazanmıştır? Faillik, yalnızca doğrudan eylemle değil, idari kararlar ve rutin pratikler üzerinden nasıl kurulmuştır? Podcast, bu sorular ekseninde 1915’i bürokrasi, faillik ve devlet işleyişi ekseninde yeniden düşünmeye davet ediyor.



« Click for More »

Görkem Akgöz

Sunucu: Can Gümüş



| Bu bölümde Dr. Görkem Akgöz’ün 2025 Hagley Prize in Business History ödülünü alan “In the Shadow of War and Empire Industrialisation, Nation-Building, and Working-Class Politics in Turkey” başlıklı kitabı üzerine konuşuyoruz. Akgöz’ün “Türk Manchester”ı olarak bilinen Bakırköy Bez Fabrikası’nı Osmanlı döneminde kuruluşundan itibaren odağa alan araştırması devletçiliği yalnızca bir kalkınma modeli değil, emek ve sınıf ilişkilerini yeniden kuran bir siyasal proje olarak düşünmeye davet ediyor. Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde fabrika işçisi olmanın ne anlama geldiğini tartıştığımız bu sohbette, dilekçeler ve talepler üzerinden şekillenen aktif emek siyasetinin, devletin idealize ettiği düzen ile fabrikanın gerçekliği arasındaki gerilimleri nasıl açığa çıkardığını ele alıyoruz. Bu bağlamda, nostaljik anlatıların ötesine geçip erken Cumhuriyet sanayileşmesini disiplin, kontrol ve müzakere ekseninde sorgularken, Osmanlı ve Türkiye sanayi kapitalizminin gelişimi hakkında yeni sorular soruyoruz. Bölümün sonunda ise Akgöz’ün arşiv ve yazıyla kurduğu ilişkinin tarihsel düşünme ve anlatımını nasıl dönüştürdüğüne değiniyoruz.



« Click for More »

Emine Şahin

Sunucu: Can Gümüş



| Bağdat, Osmanlı İmparatorluğu için coğrafi uzaklığına rağmen merkezî idarenin vazgeçilmez vilayetlerinden biriydi. Tanzimat’tan itibaren bu önem, yalnızca askerî güvenlik veya sınır politikalarıyla sınırlı kalmadı; idarî modernleşme, ekonomik düzenlemeler ve toplumsal kontrol mekanizmalarının uygulandığı başlıca laboratuvarlardan biri haline geldi. II. Meşrutiyet’in ilanı ise bu denemeleri daha iddialı, daha sert ve daha merkezî bir siyasi programa dönüştürdü. Bu bölümde, Dr. Emine Şahin’le birlikte 1908–1917 arasında Bağdat’ta Osmanlı idaresinin dönüşümünü inceliyoruz. Merkezileşme politikalarının sahada nasıl uygulandığını, hangi aktörler aracılığıyla yürütüldüğünü ve yerel toplum tarafından nasıl karşılandığını tartışıyoruz.



« Click for More »

Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman

Sunucu: Can Gümüş



| Bu bölümde, Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman ile elektriğin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte gündelik yaşamı ve toplumsal ilişkileri nasıl dönüştürdüğünü tartışıyoruz. İstanbul’un ilk aydınlatma girişimlerinden sanayi tesislerine, tramvay hatlarından ev içi teknolojilere uzanan örneklerle, teknolojik yeniliklerin yalnızca kent altyapılarını değil, aynı zamanda kentlilerin yaşam tahayyüllerini de nasıl şekillendirdiğini inceliyoruz. İleri’nin derlediği Bir Cereyan Hasıl Oldu: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İstanbul’da Elektrikli Yaşam (Tarih Vakfı, 2024) başlıklı kitabı temel alan sohbetimizde, elektriğin, bir teknik yenilik olmanın ötesinde, modernleşme, emek, toplumsal cinsiyet ve kamusal alan gibi kesişen temalar etrafında yeni bir toplumsal düzenin ve kültürel dönüşümün parçası hâline gelişini konuşuyoruz.



« Click for More »