Tạp chí Việt Nam

Hà Nội đang xem xét cho phép xuất khẩu 5 nhóm đất hiếm đã qua chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Với trữ lượng khoảng 3,5 triệu tấn đất hiếm, đứng thứ 6 thế giới, Việt Nam thu hút Hàn Quốc, Nhật Bản, Liên Hiệp Châu Âu về hợp tác đầu tư, chuyển giao công nghệ và khai thác trong bối cảnh Trung Quốc, quốc gia chiếm hơn 90% sản lượng đất hiếm tinh chế và nam châm toàn cầu, liên tục siết chặt xuất khẩu.
Đất hiếm (REE) gồm 17 nguyên tố hóa học (không thực sự hiếm trong tự nhiên nhưng khó khai thác, phân tách, tinh luyện) có vai trò quan trọng trong công nghiệp công nghệ cao, từ điện tử tiêu dùng, xe điện đến quốc phòng. Trong Đề xuất danh mục 17 khoáng sản chiến lược được phép xuất khẩu, được trang Xây dựng Chính sách đăng ngày 08/10/2026,Việt Nam quy định đất hiếm phải “chế biến sâu đến một trong các sản phẩm sau : oxide riêng rẽ của các nguyên tố đất hiếm ; kim loại đất hiếm ; hợp kim đất hiếm ; bột hợp kim đất hiếm ; nam châm vĩnh cửu đất hiếm”. Wolfram cũng phải “qua hóa luyện, tinh sạch, chuyển hóa tạo amoni paratungstat (APT) hoặc wolfram oxide” trước khi xuất khẩu…
Định hướng này phù hợp với mục tiêu “đến năm 2030, Việt Nam làm chủ một số công nghệ chế biến sâu đất hiếm, vật liệu bán dẫn”. Một số doanh nghiệp như Shin-Etsu của Nhật Bản, cùng với SGI và LS của Hàn Quốc đang tham gia phát triển năng lực chế biến sâu đất hiếm tại Việt Nam. Liên Hiệp Châu Âu cũng tìm cách thúc đẩy hợp tác về wolfram, đất hiếm và antimon thông qua hỗ trợ tài chính, công nghệ, khảo sát tài nguyên, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu… Tập đoàn Mỹ Elmet ký thỏa thuận hợp tác chiến lược về đầu tư và thu mua wolfram với Masan High-Tech Materials.
Đọc thêmLiên Âu tìm nguồn cung ứng khoáng sản thiết yếu từ Việt Nam để bớt phụ thuộc Trung Quốc
Có thể thấy Trung Quốc chưa xuất hiện nổi bật trong những dự án hợp tác này. Để hiểu lý do tại sao, RFI Tiếng Việt phỏng vấn phó giáo sư địa-chính trị Laurent Gédéon, Đại học Công Giáo Lyon (Université catholique de Lyon), nhà nghiên cứu tại Viện Đông Á - IAO thuộc, Trường Sư phạm Lyon (Ecole normale supérieure de Lyon).
RFI : Liệu Việt Nam có thể thực sự tận dụng chiến lược “Trung Quốc+1” để nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu nếu vẫn phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc về đầu vào chiến lược ? 
PGS Laurent Gédéon : Trước tiên cần nhắc lại rằng chiến lược “Trung Quốc+1” là mô hình đa dạng hóa chuỗi cung ứng sản xuất, trong đó các doanh nghiệp bổ sung ít nhất một quốc gia khác vào cơ sở hiện có ở Trung Quốc. Mục tiêu của chiến lược này là tránh phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất, trong trường hợp này là Trung Quốc, để tìm nguồn cung ứng hoặc sản xuất và tăng khả năng phục hồi của doanh nghiệp trước những biến động hoặc những thay đổi địa-chính trị.
Không thể phủ nhận rằng Việt Nam được hưởng lợi từ chiến lược này bởi vì Việt Nam là một trong những điểm đến hàng đầu của “Trung Quốc+1” vì nhiều lý do, như vị trí địa lý gần Trung Quốc, chi phí lao động cạnh tranh và Hà Nội có nhiều hiệp định thương mại tự do đã ký với các quốc gia hoặc nhóm quốc gia khác nhau.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng sự phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc về nguồn cung nguyên vật liệu chiến lược và linh kiện trung gian đang trở thành rào cản đối với Việt Nam trong việc nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trên thực tế, rất nhiều nhà máy tại Việt Nam vẫn phải nhập khẩu linh kiện điện tử, vải và nguyên liệu thô từ Trung Quốc để phục vụ cho công đoạn lắp ráp cuối cùng. Tình trạng phụ thuộc này tiềm ẩn hai yếu tố rủi ro.
Đọc thêmĐất hiếm Việt Nam: Mỹ đánh giá trữ lượng thấp hơn nhiều so với dự báo trước đó
Thứ nhất, trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế gay gắt giữa Trung Quốc với Liên Hiệp Châu Âu và đặc biệt là với Hoa Kỳ, việc Việt Nam nhập khẩu sản phẩm Trung Quốc, chỉ thực hiện một số thay đổi nhỏ, không có giá trị gia tăng thực sự, rồi xuất sang phương Tây, đặc biệt là Mỹ, có thể bị xem là hành vi né tránh thuế quan đối với sản phẩm Trung Quốc. Điều này có nguy cơ khiến Việt Nam phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt hải quan.
Rủi ro thứ hai liên quan đến khả năng dễ bị tổn thương trước các cú sốc. Nếu Trung Quốc đóng cửa biên giới hoặc hạn chế xuất khẩu linh kiện do một cuộc khủng hoảng y tế, như trường hợp Covid, hoặc bất ổn địa-chính trị, các nhà máy Việt Nam có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu để sản xuất.
Để tránh những hạn chế này, Việt Nam cần phát triển mô hình kinh tế theo hướng phát triển công nghệ cao. Việt Nam cần từng bước xây dựng một nền tảng công nghiệp cho phép chuyển đổi từ lắp ráp (ví dụ điện thoại thông minh) sang sản xuất chất bán dẫn, thậm chí là các công nghệ xanh, vốn là những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung ứng thông qua việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các nước khác ngoài Trung Quốc (ví dụ Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản) để bảo đảm nguồn nguyên liệu thay thế.
Tóm lại, chiến lược “Trung Quốc+1” mang lại nhiều cơ hội phát triển kinh tế, kỹ năng cho Việt Nam nhưng sự phụ thuộc vào Trung Quốc vẫn hạn chế  tiềm năng tăng trưởng của Việt Nam. Để tiến xa hơn và tăng cường tự chủ công nghiệp, Hà Nội cần chuyển đổi từ một trung tâm lắp ráp đơn thuần thành một trung tâm sản xuất tích hợp.
RFI : Việt Nam có trữ lượng khoáng sản chiến lược và đất hiếm tương đối quan trọng nhưng tại sao vẫn chưa khai thác được thế mạnh này ? 
Laurent Gédéon : Đúng, đây là một vấn đề đáng quan tâm bởi vì Việt Nam sở hữu một trong những nguồn tài nguyên địa chất lớn nhất hành tinh, với trữ lượng ước tính 3,5 triệu tấn oxide đất hiếm (đứng thứ 6 thế giới). Tuy nhiên, sản lượng khai thác vẫn nhỏ, chiếm chưa đến 1% toàn cầu. Khoảng cách này được giải thích thông qua ít nhất năm yếu tố, trong đó có yếu tố công nghệ, quy định và cơ cấu.
Lý do đầu tiên liên quan đến sự độc quyền công nghệ tinh luyện của Trung Quốc. Mặc dù việc khai thác quặng thô không gặp khó khăn nhưng quá trình tinh luyện và tách kim loại đòi hỏi kỹ thuật hóa học phức tạp. Trung Quốc nắm giữ gần như độc quyền công nghệ và bí quyết cần thiết để tinh chế các loại quặng này đến hơn 90%. Trong khi đó, Việt Nam còn thiếu các kỹ năng công nghiệp tiên tiến và cơ sở hạ tầng cần thiết cho quá trình tinh luyện. Vì vậy, Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển đổi quặng thành nguyên liệu có giá trị cao phục vụ sản xuất pin xe điện hoặc chip điện tử.
Lý do thứ hai xuất phát từ chính sách cấm xuất khẩu đất hiếm thô chưa qua chế biến của Việt Nam. Nhằm tránh thất thoát và bán tháo tài nguyên với giá thấp, Hà Nội yêu cầu quá trình chế biến và tạo giá trị gia tăng phải được thực hiện trong nước theo chiến lược quốc gia được hoạch định sẵn. Tuy nhiên, chính sách này đã khiến một số nhà đầu tư nước ngoài e ngại.
Đọc thêmChống tham nhũng và độc quyền công nghệ Trung Quốc: Hai hạn chế đối với khai thác đất hiếm Việt Nam
Lý do thứ ba liên quan đến các vụ bê bối tham nhũng trong ngành khai khoáng Việt Nam. Trong những năm gần đây, một số lãnh đạo doanh nghiệp khai khoáng lớn đã bị bắt vì liên quan đến khai thác trái phép, buôn lậu và gian lận khoảng sản. Những vụ việc này khiến chính phủ tạm ngừng cấp phép khai thác và quy trình đấu thầu các mỏ mới, do đó làm tê liệt các dự án liên doanh với các công ty phương Tây hoặc Nhật Bản.
Lý do thứ tư liên quan đến tác động tiêu cực về môi trường và xã hội. Quá trình khai thác, tinh luyện đất hiếm đòi hỏi sử dụng lượng lớn axit và tạo ra chất thải gây ô nhiễm nghiêm trọng. Chính quyền Việt Nam đã tính đến hạn chế này, bởi vì các mỏ đất hiếm chủ yếu nằm ở khu vực vùng núi và nông thôn Tây Bắc.
Lý do thứ năm xuất phát từ sự thiếu ổn định và nhất quán trong khung pháp lý về khoáng sản và địa chất. Những thay đổi thường xuyên cùng sự thiếu rõ ràng về thuế, quyền sở hữu tài sản và chuyển giao công nghệ đã làm nản lòng các nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng.
RFI : Như đã đề cập ở trên, Trung Quốc đi đầu trong lĩnh vực khai thác và chế biển đất hiếm. Tại sao Việt Nam lại ưu tiên kêu gọi sự hợp tác từ các nước phương Tây thay vì Trung Quốc ? Trên thực tế, gần đây, một tập đoàn Mỹ đã mua cổ phần của Masan High-Tech Materials. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ Úc trong việc khai thác và phát triển các loại khoáng sản chiến lược, đặc biệt là đất hiếm.
Laurent Gédéon : Không thể phủ nhận rằng việc Việt Nam lựa chọn hợp tác với các đối tác phương Tây là một quyết định chiến lược có chủ đích. Điều này được thể hiện qua việc tập đoàn Mỹ Elmet Group mua 4,99% cổ phần của Masan High-Tech Materials (MSR) với giá khoảng 125 triệu đô la. Theo tôi, có thể nêu một số lý do khiến Hà Nội từ chối giao phó tài nguyên cho Trung Quốc.
Nguyên nhân chủ yếu là Việt Nam muốn giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia có quan hệ cạnh tranh địa-chính trị lâu đời với Việt Nam, đặc biệt tại Biển Đông. Giao phó việc khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược cho Bắc Kinh sẽ đồng nghĩa với việc Hà Nội từ bỏ chủ quyền kinh tế, đồng thời làm gia tăng sự mất cân bằng quyền lực giữa hai nước.
Thách thức thứ hai là tiếp cận chuyên môn công nghệ. Nhìn chung, Trung Quốc không muốn chuyển giao công nghệ tinh luyện tiên tiến nhằm duy trì thế độc quyền trong lĩnh vực này. Khi hướng đến hợp tác với các đối tác phương Tây, Hà Nội hy vọng sẽ dễ dàng nhận lại được lợi ích dưới hình thức chia sẻ kỹ năng. Điển hình, hợp tác giữa hai tập đoàn Masan High-Tech Materials và Elmet vừa bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường Bắc Mỹ cho wolfram của Việt Nam, vừa góp phần phát triển năng lực chế biến công nghiệp trong nước.
Đọc thêmKhai thác đất hiếm : Mặt trái của công nghệ chuyển đổi năng lượng
Lý do thứ ba xuất phát từ những biện động địa-chính trị toàn cầu, nổi bật là sự trỗi dậy của các cuộc xung đột cường độ cao giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, các bên tìm cách bảo vệ ngành công nghiệp quốc phòng ở mức tối đa. Trung Quốc bị nhiều nước phương Tây coi là đối thủ cạnh tranh, thậm chí là kẻ thù tiềm tàng, cho nên họ chủ động tìm các chuỗi cung ứng thay thế, trong đó có Việt Nam. Xu hướng này mở ra cơ hội cho Hà Nội.
RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn phó giáo sư Laurent Gédéon, Đại học Công Giáo Lyon, nhà nghiên cứu tại Viện Đông Á, Trường Sư phạm Lyon.

Pandora, thương hiệu trang sức Đan Mạch, chọn Việt Nam làm cứ điểm chế tác trang sức cao cấp lớn nhất thế giới. Nhà máy trị giá 150 triệu đô la, khánh thành ngày 01/10/2026, vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo và sử dụng 100% vàng, bạc tái chế. Sự kiện diễn ra nhân dịp Việt Nam và Đan Mạch kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong chuyến thăm Đan Mạch (19-21/10) của tổng bí thư-chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Phát biểu tại lễ khánh thành nhà máy Pandora ngày 01/10, đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Lina Gandløse Hansen nhấn mạnh dự án góp phần thúc đẩy triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác Chiến lược xanh, được hai nước thiết lập năm 2023, trong đó ưu tiên hợp tác chuyển đổi năng lượng, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, thông qua các hoạt động đầu tư, sản xuất và triển khai nguồn nhân lực.
Phát triển nguồn nhân lực tay nghề cao
Nhà máy Pandora Production Vietnam được xây dựng trên diện tích 7,5 ha tại Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore III (VSIP III), thành phố Hồ Chí Minh. Đây là cơ sở sản xuất đầu tiên của Pandora ngoài Thái Lan và là nhà máy thứ tư của tập đoàn trên toàn cầu. Cơ sở sản xuất tại Việt Nam nằm trong chiến lược tăng cường sự linh hoạt và củng cố khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng để đáp ứng nhu cầu thị trường, theo giải thích của bà Berta de Pablos-Barbier, tổng giám đốc điều hành Pandora :
« Tại Việt Nam, chúng tôi thực sự có những lợi thế tốt nhất từ ​​cả hai phía. Chúng tôi có thể hoạt động tại một quốc gia sở hữu cơ sở hạ tầng tuyệt vời, từ thị trường và môi trường kinh doanh thuận lợi đến sự ổn định cao. Đặc biệt, với tư cách là thương hiệu dẫn đầu toàn cầu trong lĩnh vực chế tác trang sức, chúng tôi nhận thấy Việt Nam có truyền thống chế tác trang sức lâu đời nên có thể tiếp cận đội ngũ nghệ nhân lành nghề và nguồn nhân tài dồi dào tại đây.
Chúng tôi xây dựng cơ sở này không phải cho một quý tới, mà là cho cả thập kỷ tiếp theo của Pandora. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm tầm nhìn dài hạn, giúp Pandora không bị ảnh hưởng bởi những biến động ngắn hạn của thị trường ».
Xét về số lượng sản phẩm bán ra, Pandora là thương hiệu kiêm nhà sản xuất trang sức lớn nhất thế giới, nổi tiếng với các dòng trang sức có giá cả phải chăng dành cho thị trường đại chúng. Theo báo cáo thường niên năm 2025 của Pandora, được AP trích dẫn, hãng đã bán được 112 triệu sản phẩm trang sức trong năm này, tương đương với hơn ba sản phẩm được bán ra mỗi giây.
Nhà máy mới hiện đại bậc nhất đặt tại thành phố Hồ Chí Minh, là cơ sở chế tác trang sức cao cấp lớn nhất thế giới, sẽ giúp nâng tổng năng lực sản xuất của hãng thêm khoảng 50%. Khi vận hành hoàn chỉnh, nhà máy dự kiến sử dụng khoảng 7.000 nhân viên tại Việt Nam.
« Chúng tôi dự kiến ​​đạt sản lượng lên tới 60 triệu sản phẩm mỗi năm khi vận hành hết công suất. Tất nhiên, con số này còn tùy thuộc vào độ phức tạp trong quá trình chế tác từng món đồ. Như vậy, tính trung bình, chúng tôi sẽ đạt khoảng 5 triệu sản phẩm mỗi tháng.
Cơ sở tại Việt Nam là một mắt xích trong mạng lưới chế tác toàn cầu của Pandora, cho phép chúng tôi linh hoạt sản xuất mọi bộ sưu tập và dòng sản phẩm, sử dụng đa dạng vật liệu và kỹ thuật chế tác. Chúng tôi tiếp tục định hướng sản xuất bền vững, đồng thời từng bước gia tăng năng lực sản xuất tại Việt Nam để nắm bắt những cơ hội tăng trưởng to lớn mà Pandora đang có ».
Sản xuất bền vững : Năng lượng tái tạo và 100% vàng, bạc tái chế
Công ty Cổ phần Giải pháp Năng lượng Thông minh Việt Nam - Singapore (VSSES) là nhà cung cấp nguồn điện mặt trời cho toàn bộ hoạt động chế tác của nhà máy Pandora. Ông Mads Twomey-Madsen, giám đốc phụ trách Phát triển Bền vững của Pandora, nhấn mạnh toàn bộ chuỗi cung ứng được vận hành bằng năng lượng sạch, kể cả các công đoạn tiêu tốn nhiều năng lượng như nung nóng và tinh luyện kim loại để bỏ tạp chất.
« Chúng tôi sử dụng một số vật liệu khác trong các sản phẩm trang sức Pandora. Dù tỷ lệ sử dụng thấp hơn nhiều so với vàng và bạc, nhưng chúng vẫn có. Vì vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục chuyển đổi sang các nguồn vật liệu tái chế. Việc sắp xếp lại chuỗi cung ứng và các quy trình liên quan mỗi loại vật liệu đều cần thời gian, để tiến gần đến mục tiêu mọi vật liệu làm nên sản phẩm đều tuân thủ các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn ».
Nhìn chung, theo bà Berta de Pablos-Barbier, tổng giám đốc điều hành Pandora, sản xuất bền vững là điểm nổi bật của của Pandora, trong đó có nhà máy ở Việt Nam :
« Phát triển bền vững là trọng tâm trong mọi hoạt động của Pandora và chúng tôi tin rằng hai mục tiêu này không hề đối lập nhau. Hoàn toàn có thể đạt được tăng trưởng kinh doanh mạnh mẽ mà vẫn cắt giảm lượng phát thải carbon, như kết quả mà doanh nghiệp đã chứng minh trong năm qua. Ngay từ khi bắt đầu hoạt động tại Việt Nam, Pandora đã đưa ra mục tiêu phát triển bền vững vào chiến lước sản xuất.
Dù đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn từ tất cả các bộ phận, chúng tôi vẫn bảo đảm chỉ sử dụng năng lượng tái tạo. Cơ sở sản xuất của Pandora tại Việt Nam đã đạt chứng nhận LEED Gold, một trong những tiêu chuẩn cao nhất dành cho các công trình bền vững, và chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì hoạt động sản xuất dựa trên nguồn bạc và vàng tái chế ».
Từ tháng 08/2024, Pandora chuyển sang sử dụng 100% vàng và bạc tái chế trong các sản phẩm trang sức mới. Nguồn nguyên liệu được cung cấp dưới dạng kim loại tinh chế dạng hạt nhỏ từ các đơn vị tái chế tại châu Âu và châu Á, thu hồi từ nhiều sản phẩm khác nhau. Trả lời chương trình tin tức tài chính và kinh doanh Squawk Box Asia của đài truyền hình CNBC ngày 02/10, bà Berta de Pablos-Barbier, tổng giám đốc điều hành Pandora, giải thích :
« Hiện tại, Pandora chỉ tìm đến các nguồn cung cấp kim loại tái chế có chứng nhận. Nguồn nguyên liệu có thể đến từ nhiều ngành công nghiệp, như từ các chất bán dẫn hoặc bất cứ đồ gì khác. Pandora cũng thu hồi các sản phẩm tại các cửa hàng của hãng. Sau khi thu gom, kim loại được nấu chảy và tái chế, đưa trở lại chuỗi sản xuất, mang lại cho chúng vòng đời sử dụng mới ».
Theo ông Saleem H. Ali, đứng đầu chương trình về khoáng sản thiết yếu và chuyển đổi năng lượng bao trùm tại Đại học Liên Hiệp Quốc (United Nations University, tại Tokyo, Nhật Bản), cam kết sử dụng vàng và bạc tái chế của Pandora là một bước đi mang ý nghĩa quan trọng.
« Nếu họ cam kết thực hiện điều đó thì đây là một bước tiến lớn, bởi vì vàng là vật liệu có khả năng tái chế rất tốt. Xét trên nhiều phương diện, vàng được xem là vật liệu lý tưởng cho nền kinh tế tuần hoàn. Nó không bị oxy hóa. Đó chính là lý do khiến nó có giá trị cao đến vậy. Chúng ta thậm chí vẫn còn lưu giữ được vàng từ thời Ai Cập cổ đại trong tình trạng rất tốt ».
Kim cương nhân tạo, thân thiện với môi trường
Pandora đẩy mạnh đầu tư vào kim cương tổng hợp trong phòng thí nghiệm nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm có giá thành phải chăng và bền vững. Bà Pablos-Barbier giải thích :
« Kim cương nuôi trong phòng thí nghiệm có vẻ ngoài giống hệt kim cương khai thác tự nhiên, không thể phân biệt bằng mắt thường. Người tiêu dùng trẻ ngày càng quan tâm đến môi trường, dù xu hướng này có thể khác nhau tùy theo khu vực địa lý. Thị trường cũng đang chuyển dịch rõ rệt : Lần đầu tiên vào năm ngoái, lượng kim cương nuôi cấy bán ra đã vượt kim cương khai thác tự nhiên. Pandora xem việc chuyển sang sử dụng kim cương tổng hợp là lựa chọn tất yếu trong chiến lược phát triển bền vững, nhất là Pandora lại là công ty hàng tiêu dùng đầu tiên trở thành công ty bền vững nhất trên thế giới ».
Ngoài chi phí thấp, kim cương nhân tạo còn giúp giảm khoảng 90% lượng khí thải carbon. Chiến lược này phù hợp với việc Pandora sử dụng vàng, bạc tái chế và năng lượng tái tạo tại nhà máy mới ở Việt Nam, qua đó thúc đẩy sản xuất thân thiện với môi trường.
« Pandora lựa chọn kim cương nuôi trong phòng thí nghiệm nhờ lượng khí phát thải CO2 thấp hơn 90% so với kim cương khai thác tự nhiên, phù hợp với các mục tiêu bền vững của hãng. Trong 5 năm qua, dù tăng trưởng gần 50%, Pandora vẫn giảm được 17% lượng phát thải carbon. Do đó, để duy trì xu hướng đó, chúng tôi chắc chắn tiếp tục sử dụng kim loại tái chế và kim cương nhân tạo ».
Tại lễ khánh thành nhà máy Pandora, phó chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh, Nguyễn Lộc Hà, kỳ vọng dự án sẽ lan toả kinh nghiệm về sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị bền vững, góp phần củng cố vị trí của Việt Nâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngày 29/09/2026, Trung Quốc và Lào đã khánh thành một cơ sở quân sự chung tại sân bay nằm ở phía bắc thủ đô Viêng Chăn, theo thông báo từ chính phủ hai nước. Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện Quân sự Chung nhằm mục đích bảo đảm "công tác huấn luyện và phát triển kỹ năng cho các phi công không quân Lào". 
Như vậy là bên cạnh căn cứ hải quân Ream ở Cam Bốt, với việc khánh thành cơ sở quân sự này, Trung Quốc đang mở rộng sự hiện diện quân sự ở Lào, gia tăng áp lực đối với Việt Nam, trong những năm qua đã cố duy trì ảnh hưởng ở hai nước láng giềng và cũng là đồng minh truyền thống. 
Vừa tái đắc cử tổng bí thư đảng Cộng Sản Việt Nam, ngày 05/02/2026, ông Tô Lâm đã đến thủ đô Viêng Chăn trong chuyến công du ngoại quốc đầu tiên sau Đại hội Đảng lần thứ 14. Nhưng đáng chú ý nhất là cuộc gặp giữa ông Tô Lâm với lãnh đạo hai đảng cầm quyền ở Cam Bốt và Lào tại Phnom Penh vào tháng 2. Theo báo chí Việt Nam, trong cuộc gặp thượng đỉnh này, lãnh đạo ba nước đã nhất trí "giữ vững nguyên tắc không cho phép bất kỳ cá nhân, tổ chức nào sử dụng lãnh thổ nước này gây phương hại đến an ninh mỗi nước".
Kể từ năm 1945, Việt Nam luôn coi Lào và Cam Bốt là một phần trong phạm vi ảnh hưởng của mình và vẫn lo ngại viễn cảnh hai nước láng giềng phía tây rơi vào tầm kiểm soát của Trung Quốc. Hiện nay, trong khuôn khổ chính sách quốc phòng "Bốn Không" (không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế), chiến lược hiện nay của Hà Nội là duy trì ảnh hưởng tại Lào và Cam Bốt mà không bị coi là thế lực bá quyền trong khu vực.
 Trả lời RFI Việt ngữ ngày 13/08, tiến sĩ Vũ Xuân Khang, học giả thỉnh giảng về quan hệ quốc tế tại đại học Boston College, Hoa Kỳ, nhắc lại:
"Sau khi rút quân khỏi Lào và Cam Bốt lần lượt vào các năm 1988 và 1989, Việt Nam đã duy trì ảnh hưởng tại đây chủ yếu bằng phương tiện ngoại giao. Trước hết, nói về Lào thì Việt Nam vẫn duy trì mối quan hệ đặc biệt được đúc kết từ giai đoạn 1975, sau khi chính quyền Pathet Lào nắm quyền kiểm soát đất nước thay cho chính quyền Hoàng gia Lào. Quan trọng hơn cả là Hiệp định Hữu nghị và hợp tác Việt Nam-Lào được ký kết vào năm 1977. Về bản chất, đây là một hiệp định xác nhận hai nước là đồng minh quân sự, Việt Nam nói rõ an ninh của Lào cũng là an ninh của Việt Nam.
Trong giai đoạn Việt Nam chống lại Khmer Đỏ thì Lào cũng giúp Việt Nam truy quét lực lượng này ở biên giới Lào-Cam Bốt. Hiệp định này vẫn liên tục được lãnh đạo Đảng và Nhà nước hai bên gia hạn, kể cả sau khi chiến tranh Đông Dương lần ba kết thúc và năm sau sẽ là kỷ niệm 50 năm hiệp định này. Đây là một điểm đáng chú ý: Việt Nam tuyên bố không tham gia liên minh quân sự theo chính sách "Bốn Không", nhưng lại duy trì mối quan hệ đồng minh với Lào, để bảo vệ sườn phía tây của mình.
Đối với Cam Bốt, mặc dù nước này không có hiệp định hữu nghị và hợp tác với Việt Nam như Lào, Việt Nam tiếp tục duy trì ảnh hưởng của mình qua quan hệ thân cận với gia đình cựu thủ tướng Hun Sen, mà con trai là Hun Manet hiện đang làm thủ tướng. Dù sao thì Hun Sen là một trong các lãnh đạo Cam Bốt mà Việt Nam đã tin tưởng để thay thế Khmer Đỏ và vẫn là một chính trị gia không có tư tưởng chống Việt Nam cực đoan so với các thành phần khác trong chính trường  Cam Bốt. Quan trọng nhất là Việt Nam mong muốn Cam Bốt giữ được ổn định chính trị dưới sự lãnh đạo của gia tộc Hun Sen để các thành phần chống Việt Nam cực đoan không có cơ hội nắm quyền lực.
Lào và Cam Bốt là hai nước Việt Nam đã mời tham dự duyệt binh nhân kỷ niệm quốc khánh 80 năm vào tháng 9 năm ngoái để khẳng định quan hệ gắn bó mật thiết giữa 3 nước Đông Dương."
Nhưng trong những năm qua, có vẻ như Lào và Cam Bốt ngày càng lọt vào vòng ảnh hưởng của Trung Quốc. Hiện nay Bắc Kinh đang kiểm soát hai nước láng giềng của đến mức độ nào? Nhà nghiên cứu Vũ Xuân Khang cho biết: 
"Có thể thấy là từ năm 1991 trở đi, ảnh hưởng của Trung Quốc tại Lào và Cam Bốt trở nên mạnh mẽ hon. Đối với Lào, Trung Quốc bắt đầu có ảnh hưởng nhiều hơn kể từ sau những năm 2010, bắt đầu bằng việc Lào vay tiền của Trung Quốc trong dự án "Một vành đai, Một con đường" để xây dựng các công trình lớn, bao gồm đường sắt Côn Minh-Viêng Chăn trị giá 6 tỷ đô la, hay là các công trình thủy điện nhằm biến Lào trở thành "Bình điện của Đông Nam Á", trị giá gần 2 tỷ đô la.
Theo số liệu của Viện Lowy, Úc, khoản nợ mà Lào phải gánh đã tăng từ dưới 4 tỷ đô la vào năm 2010 lên thành 10 tỷ vào năm 2019, trong đó nợ Trung Quốc là hơn 5 tỷ. GDP của Lào chỉ vào khoảng 18 tỷ đô la. Những khoản đầu tư này chưa mang lại hiệu quả kinh tế cao. Lào đang ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào tín dụng của Trung Quốc để chi trả các khoản nợ và duy trì cơ sở hạ tầng tại nước này.
Đối với Cam Bốt, Trung Quốc từ năm 2012 đã là đối tác thương mại lớn nhất với tổng trị giá $18 tỷ đô la vào năm 2024. Cũng như đối với Lào, Trung Quốc đang giúp Cam Bốt phát triển cơ sở hạ tầng qua những dự án trọng điểm, như sân bay quốc tế Techo trị giá 2 tỷ đô la, đưòng cao tốc Phnom Penh-Sihanoukville trị giá 2 tỷ đô la và không thể không nhắc đến kênh đào Phù Nam, mà Việt Nam đã nhiều lần bày tỏ quan ngại, trị giá 1.7 tỷ đô la. Trung Quốc hiện đang đóng góp 1/3 tổng đầu tư nước ngoài FDI tại Cam Bốt.
Quan hệ Trung Quốc - Cam Bốt không dừng lại ở hợp tác kinh tế mà còn liên quan đến quân sự, quân cảng Ream đã được sửa chữa với tiền của Trung Quốc và hai nước đã diễn tập quân sự ở đây. Năm ngoái, khi xung đột biên giới giữa Thái Lan và Cam Bốt bùng phát, tờ New York Times của Mỹ ghi nhận Trung Quốc hỗ trợ Cam Bốt khoảng 700 quả tên lửa cũng như đạn pháo cho các hệ thống pháo bắn loạt, pháo tự hành, và súng phòng không. Quân trang của Trung Quốc được bảo quản ở quân cảng Ream trước khi được chuyển ra mặt trận ở biên giới phía bắc với Thái Lan."
Tầm ảnh hưởng của Trung Quốc ở hai nước L ào và Cam Bốt, đặc biệt là sự hiện diện quân sự của Trung Quốc ở Cam Bốt, dĩ nhiên là rất đáng lo ngại đối với Việt Nam, theo nhận định của nhà nghiên cứu Vũ Xuân Khang:
"Việt Nam không mong muốn hai nước Lào và Cam Bốt trở thành căn cứ quân sự của bất kỳ nước nào, do vị trí địa lý quan trọng của cả hai. Việc Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng từ kinh tế, chính trị, đến quân sự ở hai nước láng giềng Đông Dương này là một mối lo đối với Hà Nội. Hiện nay Trung Quốc không có căn cứ quân sự ở Lào. Ở Cam Bốt thì sự hiện diện quân sự của Trung Quốc đang ngày càng lớn, nhưng vẫn còn hạn chế và kể từ năm 1991 Hiến pháp Cam Bốt cũng như Hiệp định Hòa bình Paris không cho phép một nước nào thiết lập căn cứ quân sự dài hạn ở đây.
Việt Nam có cơ sở để lo ngại về sự hiện diện của Trung Quốc, nhưng cũng cần phải nhấn mạnh là Cam Bốt hiện nay không giống Khmer Đỏ, do chính quyền của gia đình cựu thủ tướng Hun Sen không có các hành động khiêu khích, quấy phá, hay bài Việt Nam.
Trung Quốc cũng hiểu là họ phải tôn trọng quyền lợi an ninh chính đáng của Việt Nam ở Đông Dương, nếu không sẽ lại đẩy Việt Nam vào phe một cường quốc khác như trong giai đoạn Việt Nam liên minh với Liên Xô vào năm 1978  để chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc tại Cam Bốt và chống lại Khmer Đỏ. Do đó Trung Quốc và Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì quan hệ trao đổi, hợp tác, để tránh xảy ra xung đột hay hiểu lầm về quan hệ của mình với hai nước Lào và Cam Bốt."
Trong cuộc tranh giành ảnh hưởng với Trung Quốc tại Lào và Cam Bốt, hiện nay Việt Nam khai thác ngày càng nhiều thế mạnh về cơ sở hạ tầng kết nối với hai nước láng giềng. Cụ thể, từ năm 2001, cảng Vũng Áng ở tỉnh Hà Tĩnh, cảng lớn gần biên giới Việt-Lào nhất, đã được phát triển với ba bến tàu, trở thành một cửa ngõ hàng hải quan trọng của Lào. Hành lang Viêng Chăn - Vũng Áng chỉ dài 585km, tức là ngắn hơn khoảng 200 km so với tuyến đường qua ngỏ Bangkok đến cảng Laem Chabang của Thái Lan, giúp tiết kiệm thời gian vận chuyển và chi phí cho các doanh nghiệp Lào.
Về phần Cam Bốt, một phần ba thương mại quốc tế của nước này là qua ngỏ sông Mekong và phụ thuộc vào các cảng của Việt Nam, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh và Cái Mép - Thị Vải, để tiếp cận đường biển. Trong nỗ lực thoát khỏi sự phụ thuộc đó, Phnom Penh đã cho xây kênh đào Funan Techo do Trung Quốc tài trợ, một tuyến đường thủy nội địa dài 180 km lấy nước từ sông Mekong và nối Phnom Penh với cửa ngõ hàng hải tại cảng Kep. Đáp lại, Hà Nội đã xây dựng tuyến đường dẫn dài 4,9 km từ thị trấn Hà Tiên, nằm sát biên giới đất liền của Cam Bốt, đến cảng Hà Tiên, cách Kep khoảng 25 km. 
Có quy mô lớn hơn nhiều đó là dự án cảng nước sâu lưỡng dụng Hòn Khoai, tại tỉnh Cà Mau. Khi đi vào hoạt động, Hòn Khoai có thể trở thành trung tâm trung chuyển lớn, thậm chí lấn át cả dự án Kênh đào Funan Techo, nhờ khả năng tiếp nhận các tàu có kích cỡ vượt xa năng lực của các cảng Cam Bốt. Không chỉ phục vụ thương mại, cơ sở hạ tầng lưỡng dụng tại Hòn Khoai còn có thể hỗ trợ và giám sát một trong những hành lang hàng hải quan trọng nhất Đông Nam Á. Cảng này có thể đóng vai trò đối trọng chiến lược trước khả năng mở rộng ảnh hưởng của hải quân Trung Quốc tại Vịnh Thái Lan, đặc biệt là từ căn cứ hải quân Ream của Cam Bốt.
Nói chung, trong cuộc tranh giành ảnh hưởng với Trung Quốc ở Lào và Cam Bốt, Việt Nam có những lợi thế nào và có những điểm bất lợi nào so với Bắc Kinh? Tiến sĩ Vũ Xuân Khang ghi nhận:
"Lợi thế của Việt Nam bao gồm vị trí địa lý và quan hệ chính trị rất gắn bó với hai nước Lào và Cam Bốt. Đối với Lào thì Việt Nam đã giúp Lào có được cảng biển ở Vũng Áng, đây là điều mà Trung Quốc không thể cho Lào được, do tỉnh Vân Nam cũng nằm sâu trong đất liền. Việt Nam cũng có quan hệ đồng chí thân thiết với lãnh đạo Đảng và Nhà nước Lào, chưa có một lãnh đạo Lào nào có lịch sử chống Việt Nam. Trái lại, trong giai đoạn 1978-1988, Lào đã ngả về phe Việt Nam để chống Trung Quốc.
Cam Bốt không giáp Trung Quốc nên sự hiện diện quân sự của Trung Quốc ở đây sẽ dễ bị phát hiện hơn trong tương lai và Trung Quốc sẽ khó can thiệp trực tiếp vào Cam Bốt. Trái lại, Việt Nam đang nỗ lực xây dựng cơ sở hạ tầng cảng biển ở phía Tây Nam để kiểm soát các hành động quân sự ở bờ biển Cam Bốt .
Bất lợi của Việt Nam vẫn là hạn chế về nguồn lực và tiềm lực kinh tế. Trung Quốc là một siêu cường về mọi mặt, nên họ có thể dễ dàng chạy đua vũ trang với Việt Nam nếu cần. Trung Quốc là đối tác kinh tế hàng đầu của cả Lào và Cam Bốt, có thể dễ dàng sử dụng nguồn lực kinh tế đó gây áp lực buộc chính quyền hai nước không được quá thân thiết với Việt Nam. Chưa kể Trung Quốc có thể trực diện đối đầu với Việt Nam ở biên giới Việt-Trung, nếu Việt Nam có bất kỳ ý định nào biến Lào và Cam Bốt thành căn cứ quân sự để chống Trung Quốc."

Việt Nam đã tái khởi động 2 dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên, Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, đồng thời dự trù sau đó có thể sẽ tiến tới triển khai thêm các công nghệ lò phản ứng module nhỏ (SMR). Chưa biết các dự án đó sẽ được hoàn thành đúng kỳ hạn hay không, nhưng có nguy cơ Việt Nam sẽ thiếu hụt nhân lực để vận hành các nhà máy điện hạt nhân. 
Việt Nam đã bắt đầu nghiên cứu phát triển điện hạt nhân từ đầu những năm 2000, nhằm đa dạng hóa nguồn cung và đáp ứng nhu cầu điện trong dài hạn. Sau quá trình khảo sát, tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã được lựa chọn để xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân đầu tiên. Năm 2009, Quốc Hội thông qua chủ trương đầu tư dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận. Tuy nhiên, đến năm 2016, dự án bị tạm dừng "do điều kiện chưa cho phép". Mãi đến năm 2024, Quốc Hội Việt Nam mới thông qua quyết định khởi động lại dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận. Mục tiêu đề ra là đưa hai nhà máy này vào hoạt động vào năm 2035. 
Trước mắt Việt Nam sẽ hợp tác với Nga để xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ngày 23/3/2026, Việt Nam và Nga đã ký Hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam. Nhà máy sẽ được xây dựng bằng công nghệ của Nga và được tài trợ bằng khoản vay từ Nga. Theo hãng thông tấn TASS, tại Diễn đàn Kinh tế phương Đông EEF 2026 (01-04/09/2026), giám đốc điều hành Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Nhà nước Nga Rosatom, ông Alexey Likhachev, cho biết công tác thi công hợp đồng xây dựng và vận hành Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 “đang được tiến hành khẩn trương.” Cụ thể, "công tác soạn thảo hợp đồng và đạt được các thỏa thuận ràng buộc pháp lý về tiến độ và cấu trúc dự án đang được tiến hành khẩn trương. Lò phản ứng thế hệ III+ VVER-1200 đã được chọn cho dự án". VVER*1200 là một lò phản ứng áp dụng công nghệ mới nhất của Nga, có công suất khoảng 1.200 Megawatt.
Còn về dự án Ninh Thuận 2, sau khi Nhật Bản rút, chính phủ Việt Nam hiện đang xem xét chọn một đối tác công nghệ "phù hợp". Hàn Quốc (với tập đoàn KEPCO) là một trong những đối tác tiềm năng đã bày tỏ mong muốn và sẵn sàng hợp tác toàn diện trong các khâu từ xây dựng nhà máy, vận hành, bảo đảm an toàn, cho đến đào tạo nhân lực.
Tuy nhiên, trả lời RFI Việt ngữ ngày 09/10/2026, giáo sư Phạm Duy Hiển, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt, cho rằng Việt Nam không thể nào hoàn tất được dự án nhà máy điện hạt nhân vào thời điểm 2035 như dự kiến, vì từ đây đến đó chỉ còn 10 năm:
"Kinh nghiệm từ những nước đã làm như Bangladesh, từ lúc động thổ, bắt đầu xây dựng trên công trường thì phải mất 7 năm sau may ra mới đưa nhà máy vào vận hành được. Bangladesh đã lùi lại kế hoạch vận hành bao nhiêu năm rồi, lần này định là vào tháng 12 năm nay, nhưng không biết có làm được hay không.  Mà trước khi động thổ thì cần phải có một thời gian chuẩn bị nhiều, kể cả việc xét duyệt dự án thì phải mất mấy năm. Cho nên không thể nào năm 2035 mà xong được.
Dự án nhà máy điện thứ hai thì Nhật đã rút lui rồi, bây giờ chắc là Hàn Quốc sẽ nhảy vào được thôi. Chưa có thông tin chính thức gì về chuyện này. Nhưng mà thực ra tôi nghĩ Việt Nam chỉ có thể xúc tiến một lúc một nhà máy thôi, sau đó từ từ tính sau, chứ nhân lực như thế này lấy đâu ra để mà làm nhiều được!"
Một trong những vấn đề lớn nhất của Việt Nam hiện nay đó là đào tạo đủ nguồn nhân lực để vận hành các nhà máy điện hạt nhân một khi hoàn thành. Theo báo chí trong nước, trong cuộc họp báo của bộ Khoa Học và Công Nghệ tháng 9 vừa qua, ông Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam, đã nhìn nhận: "Kế hoạch quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử đã được ban hành, có đặt ra nhiệm vụ về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc triển khai đến nay vẫn chưa thực sự hiệu quả. Một phần vì thiếu kinh phí, phần khác do chưa xác định được đầy đủ những nhiệm vụ cụ thể và nhu cầu đối với công nghệ hạt nhân ở các bộ, ngành khác."
Theo thẩm định, một nhà máy điện hạt nhân có thể cần khoảng 1.000 người, trong đó phần lớn là nhân viên vận hành, kỹ thuật và hỗ trợ (khoảng 700-800 người), còn đội ngũ nhân lực cốt lõi khoảng 200-300 người.
Theo ông Trần Chí Thành, trước đây, Việt Nam đã từng cử gần 100 người sang Nga và Nhật Bản để đào tạo về điện hạt nhân. Tuy nhiên, sau khi trở về, một bộ phận trong số này đã chuyển sang làm việc ở những lĩnh vực khác. Số người quay lại làm việc trong lĩnh vực hạt nhân hiện có lẽ chỉ còn khoảng 30%. Vấn đề là ở Việt Nam hiện nay chưa có những chương trình đào tạo về kỹ thuật hạt nhân bài bản như các quốc gia khác, cho nên trước mắt vẫn phải đưa người đi đào tạo ở nước ngoài, chủ yếu chắc sẽ là ở Nga.
Nhưng theo giáo sư Phạm Duy Hiển, quan trọng hơn hết là đào tạo được những chuyên gia đủ khả năng thẩm định để xét duyệt dự án nhà máy điện hạt nhân: 
"Vấn đề này là tùy thuộc vào cách làm điện hạt nhân như thế nào. Nếu như làm điện hạt nhân để mà dần dần tiến đến làm chủ được công nghệ, tự anh có thể thay thế một phần công việc thì khác. Còn nếu như mà làm kiểu như để cho người ta chỉ đâu mình làm đó thì khác. Về cách thứ nhất, hai nước Hàn Quốc và Trung Quốc rất thành công, tức là họ có phần chuyển giao công nghệ từ bên ngoài.
Sau khi chuyển giao công nghệ đó một thời gian tương đối ngắn thì họ có thể làm chủ được công nghệ, như là Hàn Quốc có thể tự xây dựng được nhà máy điện hạt nhân, thậm chí còn xuất khẩu được sang các nước khác. Trung Quốc cũng tự xây dựng được và do nhu cầu xây dựng trong nước rất  lớn cho nên họ tự lực cánh sinh được.
Nhưng Việt Nam chưa chắc đã bắt chước như thế được, bởi vì lực lượng công nghiệp của Việt Nam thấp hơn nhiều so với hai nước đó. Thứ hai, nếu muốn làm điện hạt nhân mà dần dần làm chủ công nghệ thì trước hết phải có những người làm trong cái gọi Ủy ban an toàn quốc gia, tức là cơ quan tiếp nhận các kế hoạch của nước ngoài để tự xem xét, thẩm định, phán xét được các dự án đó, nhất là về mặt môi trường, về mặt địa chất. Hiện nay Việt Nam ngay chỗ đấy là cũng đã thiếu người rồi.
Cũng đã có kế hoạch đào tạo, nhưng ta không nên hiểu đào tạo là cử người đi học ở nước ngoài. Đào tạo ở đây là phải thông qua làm việc trong nước, mà muốn làm như vậy thì Việt Nam phải cho chạy được một lò phản ứng công suất lớn, chứ còn công suất như lò Đà Lạt thì chỉ làm những việc ứng dụng thôi. Trước đây chính ông Putin, lúc bấy giờ đang làm thủ tướng, đã đề nghị Nga giúp Việt Nam xây một trung tâm hạt nhân như thế.
Câu chuyện này đã nói từ cái năm 2010, nhưng cho đến bây giờ cũng chưa đâu vào đâu cả. Kinh nghiệm của nhiều nước là muốn có được người giỏi làm chủ được công nghệ thì phải đào tạo qua những cơ sở như thế. Chẳng hạn Bắc Triều Tiên cũng làm theo cách như vậy."
Theo báo chí trong nước, Việt Nam đang triển khai dự án xây dựng một lò hạt nhân nghiên cứu mới tại Đồng Nai, với công suất dự kiến cao hơn khoảng 30 lần so với lò Đà Lạt.
Nhưng đối với điện hạt nhân, quá trình đào tạo không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Đội ngũ kỹ sư cần nhiều năm học tập, thực hành và tích lũy kinh nghiệm trước khi có thể đảm nhiệm các vị trí chuyên môn tại nhà máy.
Về điểm này, giáo sư Phạm Duy Hiển ghi nhận:
" Như Nga đã làm cho Bangladesh, tức là họ đưa những người chưa biết gì sang Nga để đào tạo cho các cơ quan pháp quy ở Bangladesh. Còn mình thì bây giờ sắp đến thì chưa biết sẽ làm như thế nào, nhưng phải có đàm phán về những chuyện đó. Chứ còn đào tạo người để điều khiển lò phản ứng thì không khó.
Ta phải phân biệt với việc đào tạo những người để vận hành nhà máy điện hạt nhân. Còn những người tiếp thu được công nghệ và phát triển cho mình để làm chủ được công nghệ thì phải đào tạo cách khác, mất rất nhiều thời gian. 
Nước Nga có những cơ sở đào tạo tốt lắm, ở nhiều nơi lắm. Trước đây mình đã dự định làm ( nhà máy điện hạt nhân ) rồi không làm nữa, nhưng mình cũng đã đưa người sang đào tạo bên đấy nhiều. Bây giờ cũng lâu rồi, mười mấy năm nay những người đó phân tán đi đâu hết. Nhưng đó cũng chỉ là những người được đào tạo để vận hành lò phản ứng."

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung giúp Việt Nam hưởng lợi từ chiến lược “Trung Quốc+1” của các doanh nghiệp nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc cũng chuyển hoạt động kinh doanh sang Việt Nam để “lách” các biện pháp hạn chế xuất khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Tính đến cuối tháng 09/2026, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký tại Việt Nam đạt 50,36 tỷ đô la, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm trước.
Đây là chiến lược ngoại giao đa chiều và tiếp cận đa hướng, “giữ thái độ cởi mở, duy trì hợp tác kinh tế với càng nhiều đối tác càng tốt”, theo nhận định của Ted Osius, nguyên đại sứ Mỹ tại Việt Nam, hiện là nhà đầu tư kiêm cố vấn tại thành phố Hồ Chí Minh, được Bloomberg trích dẫn ngày 11/07/2026. Trong chiến lược này, Việt Nam cố gắng duy trì cân bằng giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc, đồng thời là hai đối thủ thương mại. Mỹ giữ vai trò quan trọng vì là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất, đặc biệt trong lĩnh vực cung cấp thiết bị điện tử.
Trong cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc, Việt Nam bị chỉ trích là “sân sau” cho hàng Trung Quốc xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ cao nhất trong số các đối tác thương mại của Washington, khiến Mỹ đe dọa áp thuế cao. Gần đây, sau chuyến công tác tới New York của chủ tịch nước Tô Lâm, Hà Nội thông báo hai bên sắp đạt được thỏa thuận về thuế. Trả lời Bloomberg, ông Tô Lâm cho biết Việt Nam cam kết mua thêm các mặt hàng công nghệ cao như máy bay để thu hẹp thâm hụt thương mại. Ông cho rằng “hoạt động xuất khẩu của Việt Nam phù hợp với nhu cầu của Mỹ và không cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm của Hoa Kỳ”.
Đọc thêmViệt Nam : Tổng bí thư, chủ tịch nước Tô Lâm chuẩn bị một vòng công du Âu – Mỹ
Ngay sau đó, tổng thống Mỹ Donald Trump trải thảm đỏ, đón tiếp trọng thị chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai nước cũng gia hạn đình chiến thương mại. Liệu những dấu hiệu hòa hoãn này có lợi cho Hà Nội hay không ?
Trả lời RFI Tiếng Việt, tiến sĩ Vũ Khang, chuyên nghiên cứu về Việt Nam, học giả thính giảng tại Khoa Chính trị học Đại học Boston tại Hoa Kỳ, nhận định Hà Nội chỉ có thể hưởng lợi khi mối quan hệ của hai đại cường Trung Quốc và Mỹ không quá hòa dịu cũng không quá đối đầu.
RFI : Trong chuyến công du Mỹ từ ngày 23-25/09 của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, tổng thống Donald Trump có nhiều cử chỉ hòa dịu. Nếu Washington và Bắc Kinh tiếp tục xu hướng hòa dịu, điều đó sẽ làm thay đổi bài toán cân bằng chiến lược của Hà Nội như thế nào ? Việt Nam sẽ có thêm dư địa hay là gặp nhiều thách thức hơn trong việc thúc đẩy quan hệ với Hoa Kỳ ?
Tiến sĩ Vũ Khang : Quan hệ Mỹ-Trung có ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách ngoại giao đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam. Nền tảng chính sách này dựa vào một trật tự thế giới mở, nơi mà các cường quốc tôn trọng quyền lợi của các nước nhỏ và luật pháp quốc tế. Việt Nam không muốn một lần nữa bị đẩy vào thế bị động nếu như Mỹ và Trung Quốc bắt tay nhau và chia nhỏ thế giới thành các khu vực ảnh hưởng riêng biệt hoặc là hai nước này nổ ra một xung đột và bắt buộc Việt Nam phải chọn phe.
Việt Nam được hưởng lợi nhiều nhất khi mà quan hệ Mỹ-Trung không quá thân thiện hay là cũng không quá thù địch. Trong trường hợp này, Việt Nam có thể hưởng lợi từ chuyển dịch vốn và nhà máy từ Trung Quốc và vẫn có thể duy trì được quyền tiếp cận thị trường Mỹ.
Đọc thêmViệt Nam cố giữ cân bằng trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc
Do vậy, việc Mỹ-Trung xoa dịu trong thời điểm áp lực thương chiến và địa-chính trị vấn đề Đài Loan đang ngày càng gia tăng sẽ giúp Việt Nam có thêm dư địa để giữ cả quan hệ với Trung Quốc và Mỹ ổn định. Và tất nhiên, từ góc nhìn của Việt Nam, việc hai nước này có mối quan hệ thân thiết với Hà Nội vẫn là điều ưu tiên trên hết.
RFI : Tổng bí thư-chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm cũng có chuyến công tác New York từ ngày 20 đến 23/09. Chuyến đi của ông Tô Lâm có tạo ra được bước đột phá mới trong quan hệ Việt - Mỹ ?
Vũ Khang : Chuyến đi của tổng bí thư-chủ tịch nước Tô Lâm đến Mỹ tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập tự chủ của Việt Nam và trong đó, Mỹ là một đối tác rất là quan trọng. Nếu nhìn vào lịch trình của ông Tô Lâm, một trong những chủ đề thảo luận chính lần này chính là mức thuế quan mà Mỹ có thể áp đặt lên Việt Nam.
Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã đạt mức thặng dư vượt trên 100 tỷ đô la Mỹ, tăng gần 23% so với cùng kỳ năm trước. Và mức thặng dư này đã đẩy Việt Nam lên vị trí số 1, cao hơn cả những đối tác thương mại lớn khác của Mỹ như là Trung Quốc, Mêhicô, Đài Loan về thâm hụt thương mại.
Đọc thêmĐối tác châu Á giúp Việt Nam tạo thế cân bằng với nhà đầu tư phương Tây
Ngoài vấn đề thuế quan, ông Tô Lâm cũng bày tỏ mong muốn doanh nghiệp Mỹ hỗ trợ Việt Nam đào tạo chuyên môn để có thể giúp Việt Nam tăng vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu và Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng thị trường cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Đổi lại, Việt Nam vẫn sẽ sẵn sàng nhập khẩu sản phẩm công nghệ và dịch vụ từ Mỹ để làm giảm thâm hụt thương mại giữa hai bên. Tuy vậy, hiện giờ vẫn chưa có một thỏa thuận thuế quan nào đạt được giữa Mỹ và Việt Nam.
RFI : Liệu sau chuyến công du này, vấn đề thuế quan Mỹ đối với Việt Nam sẽ tiến triển như thế nào trong thời gian tới ?
Vũ Khang : Việt Nam mong muốn biến vấn đề thuế quan trở thành một lĩnh vực đôi bên cùng có lợi. Việt Nam muốn gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu, đổi lại Mỹ có thể bán được nhiều hàng hóa và dịch vụ cho Việt Nam hơn. Tuy vậy, chính sách thuế quan của tổng thống Donald Trump nói chung lại luôn đặt quyền lợi của Mỹ lên trên hết, bất chấp ảnh hưởng tới hình ảnh hoặc là lòng tin của các đồng minh và đối tác đối với Mỹ.
Việc tổng thống Trump sẵn sàng đánh thuế quan lên tất cả các đồng minh lâu năm cho thấy sự tương đồng về lợi ích chiến lược chưa chắc đã bảo đảm một mức thuế quan hợp lý cho cả hai bên. Chính sự khó đoán này khiến việc đạt được một thỏa thuận thuế quan rất là khó khăn đối với Việt Nam bởi vì nếu như lợi ích chiến lược hội tụ không thể bảo đảm cho một thỏa thuận thuế quan hợp lý thì chúng ta không có những cơ sở để đoán là Mỹ có thể áp đặt thuế quan một cái mức chấp nhận được.
Đọc thêmBa cuộc điều tra của Mỹ và tác động đến thương mại với Việt Nam
Và khó khăn hơn cho Việt Nam là việc Việt Nam luôn bị đẩy vào thế chống đỡ, kể cả khi Tòa án Tối cao đã bác bỏ mức thuế quan 20% mà Mỹ áp đặt đối với Việt Nam, bởi vì chính sách của tổng thống Trump phần lớn rất là khó đoán. Nếu nhìn rộng hơn về vấn đề thuế quan và quan hệ tay ba Mỹ, Việt Nam và Trung Quốc, chúng ta có thể thấy Việt Nam hoàn toàn không muốn bị đặt vào một tình thế phải chọn một trong hai.
Nếu như Mỹ đặt điều kiện Việt Nam ngả về Mỹ để đổi lại một mức thuế quan thấp thì Việt Nam sẽ ngay lập tức đối diện áp lực từ Trung Quốc khi mà Bắc Kinh cũng đã cảnh cáo các quốc gia không nên theo phe Mỹ để phân tách kinh tế khỏi Trung Quốc trong trường hợp mà Mỹ sử dụng thuế quan để đạt được mục đích đó. Đối với Việt Nam, chọn bên nào cũng sẽ bất lợi.
RFI : Vậy đâu là những khác biệt và trở ngại trong quan hệ Việt - Mỹ hiện nay, bất chấp lợi ích chiến lược ngày càng hội tụ giữa hai nước ?
Vũ Khang : Vào đầu tháng 7 năm nay, tàu sân bay Mỹ George Washington đã ghé thăm cảng Đà Nẵng. Chuyến thăm này cho thấy hai quốc gia vẫn có những lợi ích chung, như là duy trì môi trường hòa bình ổn định dựa trên luật pháp quốc tế ở Biển Đông bất chấp những bất đồng về thuế quan.
Đọc thêmLần đầu tiên từ ba năm qua, một tàu sân bay Mỹ thăm Việt Nam
Cũng có những tin đồn là Việt Nam sẽ mua vũ khí sát thương từ Mỹ như máy bay F-16, máy bay vận tải C-130 hay là trực thăng S-92. Nếu như Việt Nam mua vũ khí của Mỹ trong thời gian sắp tới thì đây sẽ là một mũi tên trúng hai mục đích. Thứ nhất, Việt Nam vừa có thể hiện đại hóa và đa dạng hóa nguồn cung vũ khí khỏi Nga. Thứ hai, Việt Nam vừa có thể làm giảm thâm hụt thương mại với Mỹ.
Tuy vậy, vẫn có những khác biệt rất lớn về kỳ vọng của mối quan hệ Việt - Mỹ bất chấp những lợi ích chiến lược ngày càng hội tụ. Trong khi Mỹ mong Việt Nam có thể tham gia một liên minh chống Trung Quốc hay là ít nhất là ngả về phía Mỹ thì Việt Nam vẫn chỉ coi Mỹ là một trong nhiều đối tác chiến lược toàn diện của mình và vẫn mong muốn duy trì chính sách đối ngoại « Bốn Không », bao gồm Việt Nam sẽ không đứng về phía nước này để chống lại nước kia hoặc là Việt Nam sẽ không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự ở trên lãnh thổ của mình.
Đọc thêmViệt Nam và Hoa Kỳ, những đồng minh tình thế ?
Chính sự chênh lệch về kỳ vọng trong mối quan hệ này có thể dẫn tới những bất đồng chính sách về Trung Quốc giữa Mỹ và Việt Nam. Trong hoàn cảnh xấu nhất, Mỹ hoàn toàn có thể trả đũa Việt Nam nếu như Washington thất vọng về việc lôi kéo Hà Nội vào một liên minh chống Trung Quốc không thành. Những biện pháp trả đũa đó có thể đến từ thuế quan hay là những cấm vận về kinh tế nếu như Hà Nội không cải thiện về hồ sơ nhân quyền mặc dù là Mỹ và Việt Nam đã có những đối thoại về sự khác biệt về những vấn đề này.
RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Vũ Khang, học giả thính giảng tại Khoa Chính trị học Đại học Boston tại Hoa Kỳ.