Αληθινά εγκλήματα

Ένας «δράκος» έριξε την εφιαλτική του σκιά πάνω από τη Θεσσαλονίκη τους πρώτους μήνες του 1959. Η τοπική κοινωνία, που παρακολουθούσε τρομαγμένη τις βίαιες επιθέσεις του και διπλοκλείδωνε τις πόρτες όταν έπεφτε το σκοτάδι, ήταν έτοιμη να υποδεχθεί την εξιχνίαση των εγκλημάτων του με οποιοδήποτε τίμημα. Σε καμία, ίσως, υπόθεση στα εγκληματολογικά χρονικά δεν υπάρχουν τόσες αμφιβολίες για το εάν αποδόθηκε δικαιοσύνη: ήταν πράγματι ο Αριστείδης Παγκρατίδης, που στήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα ένα χειμωνιάτικο πρωινό του 1968, ο «δράκος του Σέιχ Σου»;

Η υπόθεση συγκλόνισε τη χώρα και άφησε πίσω της ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ελληνικής εγκληματολογικής ιστορίας: καταδικάστηκε ο πραγματικός ένοχος ή ένας άνθρωπος που ταίριαζε στην εικόνα του «βολικού ενόχου»; Πολλοί υποστήριξαν ότι ένας φτωχός και περιθωριοποιημένος νέος που πουλούσε το κορμί του για 10-15 δραχμές ή ένα πιάτο φαΐ ήταν το εύκολο θύμα και η ιδανική περίπτωση για να μείνουν για πάντα στο σκοτάδι οι πραγματικοί ένοχοι, να αποκτήσουν κύρος κάποιοι αξιωματικοί και να αποσπαστεί το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης από τη δολοφονία Λαμπράκη και τη ρευστή πολιτική και κοινωνική κατάσταση της εποχής, που έδειχνε πως οι πληγές του Εμφυλίου δεν είχαν κλείσει.

Στο πόντκαστ ακούγονται ο δικηγόρος και πρώην εισαγγελέας Κωνσταντίνος Λογοθέτης, ο οποίος έχει γράψει για την υπόθεση Παγκρατίδη στο βιβλίο του με τίτλο «Εις θάνατον τετράκις», και ο δημοσιογράφος Κώστας Τσαρούχας, που ήταν παρών στην εκτέλεση του νεαρού θανατοποινίτη και μετέφερε την είδηση στη μητέρα του. Μέσα από τις μαρτυρίες και τα στοιχεία της υπόθεσης αναζητείται η αλήθεια πίσω από τον μύθο του «δράκου του Σέιχ Σου» και το ερώτημα που παραμένει ζωντανό δεκαετίες μετά: ήταν ο Αριστείδης Παγκρατίδης ο άνθρωπος που σκόρπισε τον τρόμο ή το τραγικό εξιλαστήριο θύμα μιας εποχής γεμάτης φόβο και αβεβαιότητα;

5 Ιανουαρίου 1972, Μεταμόρφωση Χαλανδρίου, λίγο μετά τις 5 τα χαράματα. Ο Αντώνης Στρογγυλούδης, καθ’ οδόν για τη δουλειά του στο Δρομοκαΐτειο, βλέπει καπνό να βγαίνει από το σπίτι όπου μένει η αδελφή της γυναίκας του, η Βασιλική, μαζί με τη μάνα και τα δυο μικρά παιδιά της, στο τέρμα της οδού 28ης Οκτωβρίου. Τρέχει αμέσως για να δει τι συμβαίνει. Μπαίνει με το κλειδί που είναι πάνω στην πόρτα και αντικρίζει τη Βασιλική πεσμένη στο πάτωμα, με σχεδόν καθολικά εγκαύματα. Στο διπλανό δωμάτιο είναι απανθρακωμένη η 50χρονη μητέρα της Αντιγόνη Μάρκου και τα δυο παιδιά της, η Παναγιώτα 2,5 ετών και ο Γιώργος, που την επόμενη ημέρα θα συμπλήρωνε τον πρώτο χρόνο της ζωής του. Το θέαμα τραγικό, του κόβει την ανάσα. Φαίνεται όμως ότι η Βασιλική είναι ακόμα ζωντανή. Με τη βοήθεια δυο γειτόνων την παίρνει στα χέρια, τη βάζει στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου του και τη μεταφέρει στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών.

Στο νοσοκομείο οι γιατροί δεν αποκαλύπτουν στη Βασιλική την τραγική αλήθεια. Αν και κατά διαστήματα έχει επαφή με το περιβάλλον, έχουν συνειδητοποιήσει ότι δεν έχει πολλή ζωή μπροστά της. Τα εγκαύματα καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το σώμα της και δεν θα αντέξει. Όμως, αυτές τις 20 ώρες που θα κρατηθεί στη ζωή, θα προλάβει να αποκαλύψει στη θεία της, τη μοναχή Φιλοθέη που βρίσκεται δίπλα της από την πρώτη στιγμή, τις εφιαλτικές στιγμές που βίωσε και ποιος κρυβόταν πίσω από αυτήν τη θηριωδία.

Στο πόντκαστ ο παλαίμαχος δημοσιογράφος Νίκος Γερακάρης, ο μοναδικός εκπρόσωπος του Τύπου που κάλυψε την τελευταία εκτέλεση, θυμάται τις συγκλονιστικές στιγμές που έζησε στην Κρήτη, ενώ η Αποστολία Τζιβάρα, φιλόλογος και εκπαιδεύτρια ενηλίκων με εξειδίκευση στη σωφρονιστική επιστήμη, μιλά για τη θανατική ποινή.

Οι φωνές μιας κοπέλας που καλούσε απεγνωσμένα σε βοήθεια αναστάτωσαν όσους έκαναν τη βόλτα τους εκείνο το βράδυ στον Λόφο του Φιλοπάππου. Η 23χρονη από την Πορτογαλία έδειχνε την άκρη ενός βράχου, στη νοτιοδυτική πλευρά του λόφου, όπου βρισκόταν αιμόφυρτος ο φίλος της, ο 25χρονος Νίκος Μουστάκας. Είχε πέσει από ύψος 15 μέτρων και όταν έφτασαν οι διασώστες του ΕΚΑΒ ήταν ήδη νεκρός. Ήταν Δεκαπενταύγουστος του 2018 και η Αθήνα «πάγωσε» στην καρδιά του καλοκαιριού.

Μοναδικός άνθρωπος που μπορούσε να φωτίσει τα γεγονότα ήταν η νεαρή κοπέλα, η οποία, όταν συνήλθε από το σοκ, περιέγραψε όσα είχαν συμβεί. Μίλησε για τρεις νεαρούς άνδρες που πλησίασαν το ζευγάρι με πρόσχημα ότι ήθελαν φωτιά. Αν και απομακρύνθηκαν αρχικά, επέστρεψαν λίγο αργότερα. Ο ένας ακινητοποίησε την κοπέλα, ενώ οι άλλοι δύο πλησίασαν τον Νίκο με σκοπό να τον ληστέψουν.

Η κοπέλα δεν είδε τις τελευταίες στιγμές της ζωής του. Άκουσε μόνο τον Νίκο να προσπαθεί να τους πείσει να φύγουν, παίρνοντας το κινητό της και τα 60 ευρώ που είχε μαζί της. Τις στιγμές εκείνες προσπάθησε να προστατεύσει τόσο τον εαυτό του όσο και τη φίλη του, όμως η κατάσταση εξελίχθηκε τραγικά. Το αν τον έσπρωξαν ή αν έπεσε προσπαθώντας να ξεφύγει δεν έγινε αμέσως γνωστό. Το μόνο βέβαιο ήταν πως μια ληστεία είχε οδηγήσει σε έναν τραγικό θάνατο και ο Λόφος του Φιλοπάππου είχε μετατραπεί σε σκηνή εγκλήματος.

Στο πόντκαστ η δημοσιογράφος Κάτια Νιάκαρη θυμάται πώς η Αστυνομία βρέθηκε στα ίχνη των δραστών και μιλά για το ποινικό τους παρελθόν, ενώ η Ελένη Λαζάρου, η Άννα Λίτινα και η Ντίνα Τσουκαλά θυμούνται χαρακτηριστικές στιγμές από την εκδίκαση της υπόθεσης στα Δικαστήρια Ανηλίκων και στο Μικτό Ορκωτό Αθηνών.

Ο Βασίλης και η Δέσποινα παντρεύτηκαν πολύ μικροί. Αυτός ήταν 21 χρόνων, με βασανισμένα παιδικά χρόνια, λόγω της βάναυσης συμπεριφοράς των γονιών του, ενώ εκείνη μόλις είχε κλείσει τα 16 – βιαζόταν να μεγαλώσει και να ξεφύγει από τους γονείς της. Ο Βασίλης είχε ανάγκη από ζεστασιά, που κανείς δεν του είχε προσφέρει έως τότε, εκτός από τον παππού του, και αυτός για ένα μικρό χρονικό διάστημα που ήταν κοντά του. Ο γάμος φαινόταν να είναι το απάγκιο του, εκεί όπου θα έβρισκε αγάπη, γαλήνη και στοργή, μακριά απ’ αυτούς που του είχαν κολλήσει τη ρετσινιά του «τρελού», λόγω της παλαιότερης νοσηλείας του σε ψυχιατρικό ίδρυμα και του πρόωρου απολυτηρίου από τον στρατό, εξαιτίας αυτών των ψυχολογικών θεμάτων. Πίστευε ότι κάπου υπήρχε ένας άνθρωπος να καλύψει όλα τα κενά, να διορθώσει όλα όσα προηγήθηκαν. Και αυτός ο άνθρωπος ήταν η Δέσποινα.

Παρά τις αντιρρήσεις των γονιών τους, οι δύο νέοι ανέβηκαν τα σκαλιά της εκκλησίας. Λίγους μήνες αργότερα, ο Βασίλης πήρε τη Δέσποινα κι έφυγαν για να αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον στη μια πλευρά του Ατλαντικού. Κάποια δουλειά θα έβρισκαν, αφού στην Αθήνα δεν είχαν και τις καλύτερες προοπτικές. Δουλειές του ποδαριού έκανε ο Βασίλης, ένα άγουρο κορίτσι ήταν η Δέσποινα. Τα δύο αγοράκια που ήρθαν γρήγορα στη ζωή τους δεν συμπλήρωσαν την ευτυχία τους. Η Δέσποινα ασφυκτιούσε στην Αμερική, της έλειπαν η οικογένεια και οι φίλοι της. Αποφάσισε να επιστρέψει στην Ελλάδα, χωρίς καν να τον ρωτήσει. Ο Βασίλης δεν είχε άλλη επιλογή. Δεν ήθελε να τη χάσει, κι έτσι την ακολούθησε χωρίς δεύτερη σκέψη.

Το ζευγάρι, που περνούσε δύσκολα οικονομικά, εγκαταστάθηκε στο διαμέρισμα της μητέρας του Βασίλη, στου Ζωγράφου. Η γυναίκα, νιώθοντας ίσως τύψεις, προσπάθησε να διορθώσει τα λάθη του παρελθόντος. Αλλά και ο πατριός του έδειξε πρόθυμος να τον βοηθήσει να φτιάξει τη ζωή του στην Αθήνα. Ως πρώτο βήμα, τού παραχώρησε το ταξί του για να κάνει μεροκάματα και να συντηρήσει την οικογένειά του. Όλα έδειχναν ιδανικά. Αλλά όχι για πολύ…

Στο πόντκαστ μιλούν οι δημοσιογράφοι Κώστας Κυριακόπουλος, που είχε καλύψει το έγκλημα για την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», και Κατερίνα Μαστραντωνάκη, που είχε βρεθεί στο «Σωτηρία» με την κάμερα του Star. Επίσης η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Νάσια Σκαμπαρδώνη αναλύει το ψυχολογικό προφίλ του δράστη και συνδέει το έγκλημα με το σήμερα.

Καλοκαίρι του 1999. Η Ελλάδα ζει στον ρυθμό του Χρηματιστηρίου, των ευρωεκλογών όπως και της προ-ολυμπιακής εποχής της ευμάρειας. Όμως μέσα σε λιγότερο από δύο μήνες, δύο λεωφορειοπειρατείες θα δοκιμάσουν τις αντοχές της Ελληνικής Αστυνομίας και θα καθηλώσουν μπροστά στις οθόνες τους εκατομμύρια τηλεθεατές. Οι πρωταγωνιστές ήταν δύο Αλβανοί μετανάστες. Ένας 25χρονος που είχε αδικηθεί, κατά τα λεγόμενά του, από την ελληνική δικαιοσύνη και ήθελε να αποκαταστήσει την τιμή του, και ένας 33χρονος, ο οποίος ήθελε να καταγγείλει τους αστυνομικούς, που, όπως υποστήριζε, του πήραν τα ταξιδιωτικά έγγραφα και τον κακοποίησαν. Ήταν δυο υποθέσεις-καρμπόν, που εξελίχθηκαν σε θρίλερ και μάλιστα σε ζωντανή σύνδεση, και τελείωσαν με αίμα. Η πρώτη επί αλβανικού εδάφους με θύμα, εκτός του πειρατή, τον 28χρονο Γιώργο Κουλούρη και η δεύτερη, έξω από τη Φλώρινα, με την εξουδετέρωση του δράστη.

Οι δύο λεωφορειοπειρατείες του 1999 αποτέλεσαν σημείο καμπής για τη διαχείριση των ομηριών στην Ελλάδα. Η πρώτη έμεινε στη μνήμη ως μια τραγωδία που μεταδόθηκε ζωντανά σε όλη τη χώρα. Η δεύτερη ως μια επιχείρηση που έδειξε πόσο σημαντικός είναι ο συντονισμός, η διαπραγμάτευση και η ψυχραιμία σε κρίσιμες καταστάσεις. Χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2002, για να δημιουργηθεί Ομάδα Διαπραγματευτών Ομηριών και Κρίσεων στην Ελληνική Αστυνομία, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες ασφαλείας των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. 

Στο πόντκαστ μιλούν οι δημοσιογράφοι Πάνος Μανής, που είχε καλύψει τις λεωφορειοπειρατείες για τον τηλεοπτικό σταθμό Μega, και Δήμητρα Τζιότζιου, που δούλευε για τον τηλεοπτικό σταθμό Alpha. Ακούγονται, επίσης, οι επιβάτες να περιγράφουν τον εφιάλτη που έζησαν όλες εκείνες τις ώρες.