OVT

(01:23) Duitsland staat bekend om zijn Vergangenheitsbewältigung: het onvermoeibaar onder ogen zien van het eigen naziverleden, met ‘Nie wieder’ als nationale belofte. Maar in september kan in Saksen-Anhalt het cordon sanitaire rond de radicaal-rechtse AfD voor het eerst breken, een partij die dat verleden liever kleiner maakt en het geschiedenisonderwijs wil omgooien. Lynn Stroo, historicus bij het Duitsland Instituut, is te gast en vertelt meer.

 
(16:05)  Het Friese Paard zou gevaar lopen door inteelt en geldzucht. Dat berichtte Omrop Fryslân deze week. Veel fokkers zijn ten einde raad, maar toch durven weinigen er in het openbaar over te praten. Wat is er aan de hand? En is er iets in de geschiedenis van het paard dat deze problemen verklaart?  Te gast is Jorieke Savelkouls, historicus en schrijfster van Het Friese Paard.

(31:29) Het lijkt de zoveelste Disneyfilm: Vaiana, in het Engels uitgebracht als Moana. Daar gaat een jong meisje, dat woont op een eilandje in de Stille Oceaan verder de oceaan in dan de rest van haar volk durft. Maar is deze film -net als andere Disneyfilms- een karikatuur van de inheemse cultuur waar het verhaal zich in afspeelt? We vragen het aan Wonu Veys, conservator Oceanië bij het Wereldmuseum. 

(46:30) Deze week is Dore van Duivenbode te gast voor de recensies. Zij bespreekt een boeken een website en een tentoonstelling: 
Landschap en herinnering - Simon Schama 
Helen Levitt, a city at play - tentoonstelling van Kunsthal Rotterdam 
Moederheil.nl - een website over afstandsmoeders

(01:02:47)  Hoe kwam thee naar Nederland? Sinoloog en theesommelier Renate Heru Utomo duikt in haar nieuwe boek 'Theebladeren van Smaragd' in het verleden van de Nederlandse handel in thee. Een reis die voert van geurige theeplanten in China, via een Nederlandse theerover tot plantages in Nederlands Indië en uiteindelijk naar de huiskamers van Nederland.

 
(01:15:43)  OVT Doc: Basta! - portret van fotograaf Letizia Battaglia 
 
De beelden van fotograaf en activist Letizia Battaglia (1935-2022) gingen de hele wereld over, als historisch bewijs van de bloederige maffiaoorlogen op Sicilië in de jaren ’70 en ‘80. Maar Battaglia fotografeerde niet alleen plaatsen delict, ze legde ook de schoonheid van haar geboortestad Palermo vast. Wie was zij? En wat zette ze op het spel door de maffia recht in de ogen te kijken? Een audioportret gemaakt door Laura Stek, naar aanleiding van de tentoonstelling Letizia Battaglia: Life, Love and Death in Sicily in Fotomuseum Den Haag. 
Met curatoren Iris Sicking en Paolo Falcone, en historicus Arthur Weststeijn. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-juli-2026

(01:21)  Deze week werden inlichtingendiensten AIVD en MIVD op de vingers getikt door hun eigen toezichthouder, de CTIVD: De diensten zouden slordig, en op punten zelfs onrechtmatig omgaan met gevoelige gegevens van miljoenen mensen. Verrassend nieuws, of een decennia oud patroon? We praten er over met journalist Teun Dominicus: hij spitte wekenlang door het vrijgegeven BVD-archief. 

(14:23) Bijna vijftig jaar nadat de Sex Pistols de popmuziek op zijn kop zetten, is de band weer volop onderwerp van gesprek. De nieuwe documentaire over bassist Glen Matlock laat zien dat achter de chaos een verrassend muzikaal verhaal schuilgaat. Leeft die oorspronkelijke punkmentaliteit eigenlijk nog steeds? Historicus Leonor Jonker schreef over de punk in Nederland en de invloed van de Sex Pistols daarop.  
 
(31:07) Ruim honderd jaar aasde de Italiaanse staat erop, en nu is het eindelijk gelukt: de beroemde Etruskische fresco's uit de François-tombe zijn aangekocht. En het mooiste? Sinds deze week zijn de muurschilderingen voor het eerst in de geschiedenis te bewonderen door het grote publiek. Archeoloog Eline Verburg schuift bij ons aan.  
 
(40:29) Deze week is recensent Lotte Houwink ten Cate te gast. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:  
Presence, a hidden history of the female body - Erin Maglaque 
Amsterdam voor sjiek en sjofel, De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990 - Tim Verlaan en Petra Brouwer 
Beyond the Manosphere, Masculinities Today - Stedelijk Museum Amsterdam 

(57:47) De NCTV publiceerde deze week het nieuwe dreigingsbeeld voor terrorisme in Nederland. In het rapport wijden ze voor het eerst een hoofdstuk aan 'nihilistisch extremisme'. Kan de geschiedenis achter het begrip ons helpen om de aantrekkingskracht tot dit type extremisme te verklaren? Filosoof en politicoloog Thomas Muntz heeft zich in het fenomeen verdiept. 

(01:12:06) OVT Doc: Tante Annie. In de documentaire een portret van een vrouw die een groot deel van de 20e eeuw meemaakte en het staartje van de 19e eeuw: Tante Annie uit de Jordaan. Gewoon een vrouw uit een Amsterdamse volksbuurt die goudeerlijk vertelt over haar leven.  Programmamaker Jacqueline Maris interviewde Tante Annie toen ze 95 jaar was; dat is inmiddels bijna 40 jaar geleden. Katinka Baehr maakte een hermontage.   
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026  (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026)

(01:50) Deze Fourth of July vieren de Amerikanen hun 250e jubileum. Of ja, de inwoners van de Verenigde Staten om precies te zijn. Waarom noemen die zichzelf eigenlijk Americans, en geen ‘United-Statians’ of ‘Usonians’? Het antwoord hangt samen met de koloniale geschiedenis van het land, en is weer relevant in een tijd dat de Amerikaanse identiteit in zijn geheel onder druk staat: want wie is in dit Trump-tijdperk een ‘echte Amerikaan’? Met OVT-huis-Amerikaan Christianne Alvarado duiken we in de geschiedenis. 

(15:42) Driehonderd jaar geleden werden mensen geroofd uit een dorp aan de kust van Ghana en aan de andere kant van de wereld tot slaaf gemaakt. Toch namen ze iets mee wat niemand hun kon afpakken: hun verhalen, hun goden, de herinnering aan wie ze waren. Schrijver Raoul de Jong is een nakomeling die op zoek ging naar die wortels; een zoektocht die hem bracht naar het Ghanese dorp Kormantse, waar hij werd ontvangen alsof hij werd verwacht. Daarover schreef hij zijn nieuwe boek Kromanti, en daarover gaan wij met hem in gesprek. Op 1 juli spreekt hij tijdens de nationale Keti Koti-herdenking in het Oosterpark. 

(32:05) Syfilis is springlevend. In Nederland is het aantal gevallen bijna verdubbeld sinds 2020, en donderdag liet het RIVM weten dat het aantal gevallen vorig jaar weer gestegen is. Maar wat doet syfilis eigenlijk met je? En hoe gingen we in het verleden om met deze ziekte? We praten erover met arts Roel Coutinho.

(44:00) Deze week is recensent Wim Berkelaar te gast. Hij bespreekt twee boeken en een documentaireserie: 
* Goedvolk en de kop van Jut, de lange nasleep van een dubbele moord - Paul van der Steen 
* Het Oranjecomplot, de strijd om Nederland in 1799 - Joost Rosendaal
* De documentaireserie World War II with Tom Hanks 

(59:12) Doe de ogen dicht en bijna iedereen ziet ze meteen voor ogen: Jip en Janneke. Floddertje. De heen-en-weer wolf. Stuk voor stuk iconische figuren, maar horen ze in hetzelfde gebouw als de Nachtwacht?  Marian Cousijn, conservator bij het Rijksmuseum en de drijvende kracht achter de onlangs geopende grote Fiep Westendorp Tentoonstelling, vindt van wel.  

(01:10:35) Het is een exodus die nauwelijks in de geschiedenisboeken staat.  Zestigduizend Nederlanders pakten na de oorlog hun koffers en vertrokken naar een land dat ze nauwelijks kenden. Op zoek naar een beter leven, een leven dat wederopbouwend Nederland niet kon bieden. Terwijl deze 'kaaskoppen' hun plek probeerden te vinden in en om Pretoria, werden zij onderdeel van een systeem om hen heen dat de wereld nog decennialang bezig zou houden: de apartheid. Journalist Marusja Aangeenbrug over Retour Pretoria  
 
(01:22:54) OVT Doc: Uit de pas. Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Bonusaflevering) 
‘Ik heb mijn danserscarrière aan Darja Collin te danken.’ Dat zei de wereldberoemde choreograaf Hans van Manen kort voor zijn dood tegen Arend Hulshof, de biograaf van Darja Collin. Onlangs zonden we in OVT een tweeluik over Collin. Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans. En ze was de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.  Vandaag een korte bonus-aflevering met onder andere Hans van Manen, gemaakt door Katinka Baehr en Arend Hulshof.  De biografie die Arend schreef heet ‘Alleen in dans kon zij wonen. Het vrijgevochten leven van Darja Collin.’  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-juni-2026    (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-juni-2026)

(01:20) Vijfenzeventig jaar geleden kwamen zo'n 13.000 Molukkers naar Nederland. Ze dachten een paar maanden te blijven, maar ze bleven voor altijd en vormden een hechte gemeenschap. Er wordt gespeculeerd dat dat premier Jetten deze zondag de langverwachte excuses namens de Nederlandse staat aan gaat bieden. Maar waar wat betekent een sorry na 75 jaar voor de Molukse gemeenschap? We praten er over met Wim Manuhutu, historicus, en Eva Metselaar, schrijfster. 

(15:53) China waarschuwde zijn vissers deze maand voor schildpadden en vissen met sensoren. Want die zouden, onder het mom van klimaatonderzoek, weleens aan spionage kunnen doen. Sciencefiction? Eerder een echo van een lange geschiedenis; van de postduif met camera tot de CIA-kat vol microfoons. En daar hebben we het over met historicus Gerbrand Kip, co-auteur van Hellehonden en ander dierenleed 1914 - 1945, een ode aan het dier in oorlogstijd.

(28:12) Begin deze week heeft de eerste kamer ingestemd met een verbod op homogenezing. Inmiddels is de consensus dat seksualiteit geen keuze of kwaal is, maar in de vroege jaren vijftig heerste het idee dat deze ‘zonde’ verholpen kon worden. David Bos is godsdiensthistoricus en socioloog en heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de ex-homo in Nederland en is te gast om te vertellen hoe deze therapieën in ons land opkwamen en ook weer naar de achtergrond verdwenen. 

(40:26) Deze week is recensent Fresco Sam-Sin te gast. Hij bespreekt twee boeken en een website:

De eik en de lariks - Sophie Pinkham (vert. Anneke Bok)
Historical Photographs of China - website van University of Bristol
Arm Vlaanderen, een wereldgeschiedenis - Maarten van Gindernachter
 

(52:08) Deze zondag gaan de European Transplangames van start. Duizenden atleten tussen de 8 en 80 jaar oud komen vanuit heel Europa naar Arnhem toe omdat ze één ding gemeen hebben; ze hebben allemaal een orgaan of stamceltransplantatie ondergaan.  

Waar transplantaties in de jaren 60 nog sciencefiction leken, zijn het nu gebruikelijke medische behandelingen. Journalist en historicus Jeroen van der Kris is blij dat dit zo snel is gegaan. Want toen hij een nieuwe lever nodig had, was de medische wereld daar ook klaar voor. 

 

(01:04:43) OVT Doc: Ed van der Elsken - De straatfotografie voorbij

Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elsken. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam. 

Programmamaker Rinke Vreeke dook met conservator fotografie van het Rijksmuseum, Hinde Haest, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-)partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf. 

 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-juni-2026

(01:38) Het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada is al sinds donderdag van start, maar deze zondag mag eindelijk ook het Nederlandse elftal officieel beginnen: om 22:00 uur Nederlandse tijd speelt Oranje zijn eerste wedstrijd tegen Japan.    
Alleen zijn de ogen dit WK niet alleen op het veld gericht, maar ook op de Amerikaanse immigratiediensten: In Miami werd de beste scheidsrechter van Afrika, de Somaliër Omar Artan, deze week de toegang tot de VS ontzegd. Ook het Irakese nationale elftal werd op het asfalt van het vliegveld gefouilleerd; sommigen werden zelfs uren ondervraagd.   
Het is volgens migratie-historicus Leo Lucassen bedoeld als power play van de regering-Trump: kijk eens hoe streng wij zijn. En het is zeker niet voor het eerst dat een staatshoofd een groot sportkampioenschap gebruikt als podium voor hun politiek, aldus Lucassen. 

(12:08) Het was één van de laatste veilige plekken in Zuid-Libanon: het oude centrum van Tyrus, ook bekend als de christelijke wijk, die al millennia lang bewoond wordt.   
Maar afgelopen week heeft Israël voor het eerst gedwongen evacuatiebevelen uitgevaardigd voor ook die wijk van de oude stad. Bij bombardementen kwamen tot nu toe acht mensen om het leven.   
Journalist en schrijver Mounir Samuel bezocht Tyrus meerdere keren, voor het laatst afgelopen december, toen bijna niemand dat meer deed. Hij vreest voor het erfgoed van Tyrus en haar zusterstad Sidon: die staat of valt niet alleen vanwege de stenen, maar juist ook vanwege de mensen en de cultuur.   

(28:43) Wie straks online porno wil kijken moet misschien eerst via een app bewijzen oud genoeg te zijn; tenminste, als het aan de Europese Unie ligt. Maar deze week waarschuwden deskundigen: zo'n leeftijdscheck is lang niet altijd anoniem, want in theorie kan precies worden bijgehouden wie welke site bezoekt. 
  
Een hypermodern probleem? Zorgen over wie er meekijkt bij wat we achter gesloten deuren bekijken en trucjes om zo anoniem te blijven zijn zo oud als de pornografie zelf, aldus hoogleraar cultuurgeschiedenis Inger Leeman, vandaag te gast. 
 
(40:27) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Queer geschiedenis van Nederland - Marijke Huisman 
Woorden als wapens - Saul van Stapele 
Het land van Hagelslag - Tentoonstelling (https://www.hartmuseum.nl/tentoonstellingen/het-land-van-hagelslag/) Hart Museum 
 
(58:10) Een filosoof, die zit achter een bureautje, op afstand van de wereld. Niet direct een vruchtbaar onderwerp voor een musical. En toch inspireerden het leven en denken van Baruch Spinoza tot een muzikaal spektakel dat vanaf begin deze maand te zien is in het Amsterdamse Bostheater. Maar hoe transformeer je het verhaal van deze 17e eeuwse denker tot een 21e eeuws verhaal over de wereld van nu? Dat vertelt regisseur van Spinoza – de Mokum musical Guy Weizman.   
 
 
(01:10:33) OVT Doc: De verdwenen Rembrandts 
 
Het Rembrandthuis in Amsterdam viert vandaag zijn 125e verjaardag. Een goed excuus voor ons om de documentaire te herhalen die Laura Stek in 2019 maakte over het wonderbaarlijke verhaal van twee schilderijen van Rembrandt. 
 
Het waren de lievelingen van de laatste Poolse koning, er werd om de werken gevochten door Hitler en Göring, en even leken ze in een grote brand verloren te zijn gegaan. Tot ze in 1994 opeens weer opdoken: de twee Rembrandtschilderijen Meisje in een schilderijlijst en Geleerde aan zijn lessenaar. Nu hangen ze in het Koninklijk Paleis in Warschau.  
 
Laura Stek maakte deze documentaire op basis van het boek Het meisje en de geleerde van Gerdien Verschoor. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026   (https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026)