Partner im RedaktionsNetzwerk Deutschland
Radio Logo
Der Stream des Senders startet in {time} Sek.
StartseitePodcastsNachrichten
TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

Podcast TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM
Podcast TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

hinzufügen

Verfügbare Folgen

5 von 24
  • Tham nhũng và Nga, « thù trong giặc ngoài » của Ukraina
    Ngay giữa cuộc chiến chống quân Nga xâm lược, và ngay trong lúc đang vận động phương Tây hỗ trợ các loại vũ khí hạng nặng, tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky đối mặt với vụ tai tiếng tham nhũng làm lung lay thượng tầng lãnh đạo. Nhiều quan chức cao cấp có liên quan, trong đó có thứ trưởng Quốc Phòng, đã phải từ chức hay bị bãi nhiệm. Tai tiếng xảy ra vào lúc quân đội Ukraina đang gặp khó khăn trên chiến trường phía Đông, thừa nhận thất bại ở mặt trận Soledar và có nguy cơ mất cả vùng Bakhmut. Trong bối cảnh này, tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky ngay từ tối thứ Hai 23/01 đã phải tìm cách « dập lửa » khi thông báo cải tổ nội các, thay đổi nhiều lãnh đạo vùng. Nhà chính trị học Oleksij Holobutskyi, trả lời đài RFI từ Kiev, trước hết nhận định : « Các thống đốc bị sa thải được coi là cực kỳ kém hiệu quả, đặc biệt là ở các khu vực gần tiền tuyến. Chúng ta đang bước vào một năm có lẽ sẽ là năm khó khăn nhất, khó khăn hơn trong mọi trường hợp so với năm 2022 (…). Trong khi ngày nay, các chính trị gia, công chức và người dân bắt đầu nhận ra rằng chiến tranh sẽ còn kéo dài, ít nhất là một năm, và các biện pháp phải được thực hiện để đảm bảo cuộc sống tiếp tục diễn ra bình thường nhất có thể. Chiến tranh, ngoài những mất mát, tàn phá mà nó mang lại, còn là cơ hội để giải quyết một số việc nhanh chóng, hiệu quả hơn và để làm được điều đó, nhất định phải có thay đổi nhân sự. » Tham nhũng : Căn bệnh trầm kha ở Ukraina Thế nhưng, giới quan sát từ nhiều năm qua luôn cảnh báo về nạn tham nhũng ở Ukraina, một vấn nạn trầm kha ngay từ ngày đất nước giành độc lập năm 1991. Đây cũng chính là rào cản lớn cho việc Ukraina gia nhập Liên Hiệp Châu Âu và Liên minh Quân sự Bắc Đại Tây Dương – NATO. Trong quá trình vận động tranh cử tổng thống năm 2019, Volodymyr Zelensky, khi đó còn là một diễn viên hài, đã chủ trương đàm phán với Nga và chống tham nhũng là những ưu tiên. Trước khi chiến tranh nổ ra, Ukraina đứng hàng thứ ba trong số các quốc gia tham nhũng nhất tại châu Âu, chỉ sau Nga và quốc gia đầu bảng là Azerbaijan. Trên bình diện quốc tế, Ukraina đứng hạng thứ 122/180 theo như đánh giá của Tổ Chức Minh Bạch Thế Giới (Transparency International) năm 2021. Cũng trong năm 2021, Thẩm Kế Viện Liên Hiệp Châu Âu (CCE) – cơ quan được cho là « người gác cổng tài chính của EU » – trong một báo cáo có tiêu đề « Giảm thiểu đại nạn tham nhũng ở Ukraina » lấy làm tiếc rằng hành động của Liên Âu hỗ trợ các chương trình cải cách tại Ukraina là vô hiệu quả về mặt chống tham nhũng. Định chế giám sát tài chính này cho biết hàng chục tỷ euro tài trợ đã bị « bốc hơi » mỗi năm vì nạn tham nhũng, những dòng vốn bất chính và nạn rửa tiền. Tình trạng này đã cản trở sự cạnh tranh, phát triển và làm tổn hại đến tiến trình dân chủ hóa Ukraina, theo như ghi nhận của CCE. Với gần 45 triệu dân và một diện tích rộng hơn 603 ngàn km², Ukraina chiếm những vị trí hàng đầu thế giới về sản xuất nông nghiệp (hướng dương, lúa mì, ngô, khoai tây…) và nắm giữ đến 5% nguồn tài nguyên khoáng sản của hành tinh chúng ta. Nhưng có một nghịch lý là mức thu nhập bình quân đầu người ở Ukraina vẫn còn rất thấp, chỉ nhỉnh hơn của Algerie, Tunisia hay Philippines, nhưng thua xa nhiều nước lân cận, trong khu vực như Nga hay Thổ Nhĩ Kỳ. Gần 70% những người về hưu Ukraina chỉ nhận được một khoản trợ cấp chưa tới 116 euro mỗi tháng. Phủ Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc còn lưu ý thêm rằng, do sắc lệnh từ chính phủ Ukraina, kể từ tháng 12/2014, khoảng 560 ngàn người về hưu sinh sống ở những nước cộng hòa ly khai thân Nga ở Donbass không còn được cấp lương hưu, và rơi vào tình trạng khốn khổ. Ukraina : Miếng mồi ngon cho các nhà tài phiệt Ana Pouvreau, chuyên gia về Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, trường đại học Paris IV – Sorbonne, trên trang mạng tạp chí Conflit của Pháp hồi tháng 6/2022 từng nhận xét, giống như Nga và nhiều nước Cộng hòa Liên Xô cũ khác, Ukraina đã biến thành « miếng mồi ngon » cho một số ít cá nhân săn lùng từ đầu những năm 1990. Những người này độc chiếm một cách gian lận các loại nguyên liệu thô và nhiều ngành công nghiệp  trong khuôn khổ quá trình tư hữu hóa tài sản nhà nước. Vào năm 2012, nhà tội phạm học người Pháp Alain Bauer, trước hiện tượng một nhóm người thân cận với bộ máy quyền lực ở Nga chiếm đoạt tài sản Nhà nước, từng phân tích rằng « Những ông trùm mới này giờ được biết đến dưới tên gọi những nhà tài phiệt ». Quan sát này cũng tương tự đối với Ukraina. Ông John Lough, nhà nghiên cứu thuộc Chương Trình Nga và Á-Âu (Russia and Eurasia Programme), Chatham House, cách nay 5 năm đã mô tả hiện tượng tham nhũng tại Ukraina hoành hành như sau. « Ukraina có một vấn đề mà người ta có thể thấy ở nhiều nước trên thế giới, đó là một trật tự xã hội có tiếp cận hạn chế (với quyền lực  chính trị và các cơ hội kinh tế). Một số đông người trong giới tinh hoa quyền lực chi tiền trong một số trường hợp để bảo vệ các lợi ích của họ, hay để bảo đảm rằng có ai đó ở Nghị Viện che chở cho các lợi ích của mình. Đây là một vòng lẩn quẩn, vì điều đó có nghĩa là chính phủ vận hành kém hiệu quả. Thật khó mà thu hút đầu tư vào đất nước không có luật pháp và người dân thì thất vọng vì đôi khi gặp khó khăn trong các dịch vụ hành chính công như thi lấy bằng lái xe, hoặc xin hộ chiếu, hoặc những việc tương tự. Xã hội đã quen với việc trả tiền đút lót cho một số dịch vụ này và hệ thống không vận hành vì lợi ích của công dân. » Zelensky « dọn nhà » để nhận chi viện phương Tây Đó có lẽ còn là tàn dư của thời Xô Viết. Nhà báo Sophie Lambroschini trong một bài viết về hệ thống tài phiệt ở Ukraina từng nhận định: « Sự ổn định của chế độ chính trị Ukraina được dựa trên một sự cân bằng tạm bợ : Mối tương quan lực lượng giữa vài phe chính trị - kinh tế có thế lực, được sản sinh ra từ sự yếu kém của Nhà nước non trẻ Ukraina sau khi Liên Xô tan rã năm 1991. » Từ khi độc lập, các nhà lãnh đạo Ukraina cũng chính là các nhà tài phiệt, như trường hợp cựu tổng thống Petro Porochenko, đứng đầu một đế chế thương mại mà trị giá tài sản ước tính lên đến 1,7 tỷ đô la. Có liên quan đến nhiều vụ tai tiếng tài chính, Porochenko bị buộc tội phản quốc, vì vẫn duy trì các mối quan hệ thương mại với phe ly khai thân Nga ở vùng Donbass giai đoạn 2014-2015. Tuy vẫn được tự do, ông bị cấm rời lãnh thổ Ukraina. Nhật báo điều tra Kyiv Post, mà từ năm 1995 thường xuyên đối mặt với những lời đe dọa, trước cuộc chiến năm 2022 đã đăng một loạt bài điều tra về vai trò độc hại của giới tài phiệt Ukraina với nền kinh tế đất nước. Tổng thống Zelensky và đảng « Người đầy tớ của Nhân dân » của ông cũng không là một ngoại lệ. Tên của nguyên thủ Ukraina đã được nêu trong vụ tai tiếng Pandora Papers, một cuộc điều tra do Hiệp Hội Các Nhà Báo Điều Tra Quốc Tế (CIJI) tiến hành về nạn gian lận và trốn thuế trên toàn cầu. Giống như Petro Porochenko, đối thủ tranh cử tổng thống năm 2019, ông Zelensky dường như cũng cất giấu khối tài sản to lớn của mình tại nhiều thiên đường thuế, trước khi chuyển cổ phần của ông cho vị cố vấn Serhiy Shefir. Giờ đây trong bối cảnh chiến tranh chưa biết hồi nào kết thúc, Ukraina hơn bao giờ hết rất cần đến nguồn viện trợ tài chính và quân sự để đánh đuổi quân Nga xâm lược. Trước những chỉ trích cho rằng nỗ lực cải cách hệ thống tư pháp và chống tham nhũng được tiến hành từ năm 2014 là quá chậm chạp, kém hiệu quả, tổng thống Ukraina giờ buộc phải nhanh chóng cải tổ nội các, một hình thức đưa ra các cam kết với phương Tây để đổi lấy hàng tỷ đô la viện trợ, theo như phân tích của nhà chính trị học Oleksij Holobutskyi với đài RFI : « Tất cả các lãnh đạo phương Tây đến gặp Zelensky đều khuyên ông  hoặc thậm chí yêu cầu ông phải chống tham nhũng. Năm tới, sẽ có cuộc bầu cử tổng thống ở Hoa Kỳ. Còn ở Đức, tình hình chính trị cũng không mấy dễ dàng. Việc ông Olaf Scholz băn khoăn về vấn đề cung cấp xe tăng không phải là vô cớ, bởi vì ở Đức cũng như ở Mỹ, không phải ai cũng ủng hộ việc chuyển giao thiết bị hạng nặng cho Ukraina. Ở Mỹ, Ukraina thậm chí còn là chủ đề gây tranh cãi giữa các đảng. Nếu ông Biden quyết định ra tranh cử thêm một nhiệm kỳ, ngoài những thắng lợi trong cuộc chiến, tổng thống Mỹ cũng sẽ phải có được những tiến bộ trong cuộc chiến chống tham nhũng ở Ukraina, bởi vì chủ đề này thường xuyên được đảng Cộng Hòa nêu ra. Joe Biden không muốn bị quy trách nhiệm là đã chi những khoản tiền lớn trong khi tham nhũng, trộm cắp, tình trạng kém hiệu quả và thiếu năng lực tiếp tục lan tràn. Kiev phải chứng tỏ là họ đang cố gắng chống lại điều này và đang nỗ lực thay đổi tình hình. »
    1/26/2023
    9:31
  • Brazil : Lula và mối quan hệ phức tạp với quân đội
    Chủ Nhật, 08/01/2023, tại Brazil, hàng nghìn người ủng hộ cựu tổng thống Jair Bolsonaro ồ ạt chiếm đóng quảng trường Tam Quyền ở Brasilia, đập phá tòa nhà Quốc Hội, Tòa án Tối cao Liên bang và phủ tổng thống. Mục tiêu của những người nổi loạn này là nhằm gây ra những bất ổn đến mức buộc quân đội phải can thiệp, đưa ông Bolsonaro trở lại cầm quyền và bắt giam tổng thống Lula da Silva. Liệu cú đảo chính bất thành của những người ủng hộ cựu tổng thống cực hữu có sẽ định hình lại mối quan hệ phức tạp giữa Lula và quân đội hay không ? Câu hỏi lớn này được đặt ra sau việc những người nổi loạn cho giăng những khẩu hiệu trên nóc tòa nhà Quốc hội, đòi quân đội can thiệp để đuổi « tên cướp » Lula ra khỏi phủ tổng thống. Lula trước thách thức thể chế quân sự Nhưng vài giờ sau đó, chính những quân nhân mà họ sùng bái đã « tóm cổ » người biểu tình và giao nộp cho cảnh sát. Tự nhận mình là « những người thuộc phe Thiện », họ sững sờ khi bị thẩm vấn, bị khám xét trong một sân tập thể thao và bị đối xử như những tên tội phạm. Quân đội đã không đáp trả lời kêu gọi của những người nổi loạn và đã chọn trung thành với tổng thống Lula. Cuộc đảo chính đã không xảy ra như mong muốn của cựu tổng thống Bolsonaro và những người ủng hộ ông. Dù vậy, theo quan sát của AFP, những cử chỉ này của quân đội Brazil chưa thể xóa tan được nghi ngờ rằng có một sự đồng lõa giữa quân đội, các lực lượng an ninh với những người biểu tình. Bởi vì theo giới truyền thông và nhiều nhà quan sát, cuộc bạo động hôm 08/01 là có thể dự đoán. Trong vòng hai tháng sau bầu cử tổng thống vòng hai, diễn ra vào cuối tháng 10/2022 với thắng lợi sít sao của ông Lula da Silva (50,9%), những người ủng hộ Jair Bolsonaro đã tố cáo một cuộc bầu cử gian lận. Họ ngăn chặn các trục lộ và yêu cầu ông Bolsonaro ra lệnh cho quân đội can thiệp để hủy kết quả bầu cử. Những người nổi loạn đó còn cắm lều trước các doanh trại quân đội ở nhiều nơi trên toàn quốc, mà không gặp một phản ứng nào từ giới quân nhân, cho đến khi nổ ra cuộc bạo động tại Brasilia hôm 08/01. Theo đánh giá của Thiago Amparo, giáo sư ngành Luật Quốc tế và Nhân quyền, trường đại học Sao Paolo, đây sẽ là thách thức chính, những thách thức về thể chế mà Lula da Silva phải đối mặt trong nhiệm kỳ này. Trên kênh truyền hình độc lập Democracy Now của Mỹ, giáo sư Thiago Amparo trước hết giải thích : « Doanh trại là những khu vực quân sự, thường dân không được tụ tập bên ngoài các khu vực đó. Do vậy, trước hết, đây là một thách thức về thể chế, bởi các giới chức quân đội đang chống lại bất kỳ hình thức can thiệp nào từ cảnh sát và chính quyền ở những khu vực đó. Sau quyết định của Tòa Án Tối Cao, đúng vào giữa lúc hỗn loạn, họ quyết định rằng những lều trại đó phải được dỡ bỏ. Phản ứng đầu tiên của quân đội tại Brasilia là không cho phép cảnh sát đi vào khu vực này. Vì vậy, đã có một cuộc thương lượng để cho phép cảnh sát vào khu vực này thi hành công vụ, giải tán người biểu tình. Tuy nhiên, có rất nhiều người tham gia xâm chiếm các tòa nhà công quyền ở thủ đô đã quay trở lại và được phép ở lại trại. Rõ ràng có một sự căng thẳng về thể chế, giữa cảnh sát, lực lượng an ninh và quan chức quân đội. Nhiều người trong số họ là ủng hộ cựu tổng thống Bolsonaro. » Quan hệ giữa Lula và quân đội : « Chiến tranh và hòa bình » ? Kênh truyền hình France 24, trong một bài viết trước khi diễn ra cuộc bầu cử từng nhắc lại rằng, mối quan hệ giữa Lula với quân đội không phải lúc nào êm thắm. Đảng Lao Động Brazil của ông được thành lập trong giai đoạn chống chế độ độc tài quân phiệt. Bản thân ông cũng từng bị tập đoàn quân sự kết án tù trong những năm 1970-1980 vì những hoạt động đấu tranh công đoàn. Nhưng điều đó không ngăn cản Lula, trong suốt hai nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên (2003-2011), phải luôn chăm chút định chế quân sự Brazil khi cho tăng các khoản ngân sách hay cho phép quân đội tham gia các chiến dịch quốc tế trong khuôn khổ Liên Hiệp Quốc. Thậm chí, năm 2010, dưới nhiệm kỳ tổng thống của ông, chiến dịch quân sự đầu tiên « bình định » các khu ổ chuột đã được bắt đầu ở phía bắc Rio de Janeiro, thành phố lớn thứ hai đông dân nhất của Brazil. Nổi tiếng là một nhà đàm phán tài ba, Lula chưa bao giờ xung đột với quân đội trong suốt thời gian cầm quyền. Ngược lại, bà Dilma Rousseff, người kế nhiệm ông, lại khơi dậy thái độ thù nghịch chống lại cánh tả của quân đội, khi cho thành lập một Ủy ban Sự thật Quốc gia năm 2011, đảm trách đưa ra ánh sáng những tội ác của tập đoàn quân sự trong giai đoạn 1964-1985. Năm 2018, tướng Eduardo Villas Bôas, tổng tư lệnh quân đội, trên mạng xã hội Twitter, đã đe dọa Tòa Án Tối Cao nếu định chế này không tuyên bố là Lula không đủ tư cách ra tranh cử tổng thống. Một giai đoạn « đoạn tuyệt » đã xảy ra, Lula yêu cầu quân đội phải « tiết chế - không can thiệp vào chính trị » quay trở lại với vai trò hiến định. Jair Bolsonaro và mối quan hệ « trục lợi » của quân đội Nhưng người tiền nhiệm ông, Jair Bolsonaro, vốn xuất thân là một quân nhân, khi lên cầm quyền năm 2018, đã cho phép những quân nhân rời chính trường kể từ khi chế độ độc tài quân phiệt chấm dứt năm 1985 được trở lại tham gia chính sự. Khoảng 1/3 số bộ trưởng trong chính phủ Bolsonaro là các tướng lĩnh và hơn 6.000 quân nhân đã được bổ nhiệm vào bộ máy hành chính. Tuy lợi dụng được thắng lợi của Bolsonaro để yên vị trong guồng máy quyền lực, quân đội vẫn duy trì những mối liên hệ có khoảng cách nhất định với cựu tổng thống, nhất là khi Bolsonaro có ý định đình chỉ các định chế, quay trở lại với chế độ quân sự. Họ lo lắng gìn giữ các vị trí và lợi ích mới có được khi tìm cách đặt mình vào vị thế trung gian trong cuộc đối đầu giữa Lula và Bolsonaro trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2022. Và đó cũng từng là một thông điệp mạnh mẽ mà quân đội từng gởi đi sau cuộc bầu cử nhưng đã bị Jair Bolsonaro phớt lờ, theo như nhận định từ nhà báo David Gormezano, từng là thông tín viên kênh truyền hình quốc tế France 24 tại châu Mỹ La tinh. « Đảo chính đã không xảy ra, bởi vì quân đội đã từng gởi đi những tín hiệu mạnh mẽ đến Jair Bolsonaro rằng trong trường hợp có kêu gọi can thiệp quân sự từ những người ủng hộ Bolsonaro, quân đội sẽ không đáp ứng lời kêu gọi đó. Nhiều người cho rằng sự im lặng của ông Bolsonaro trong vòng 48 giờ sau thất bại bầu cử tổng thống có lẽ là thời gian mà ông ấy tìm cách thương lượng, thăm dò ý định của giới quân nhân xem họ có ủng hộ việc tiến hành đảo chính. Rõ ràng là Bolsonaro đã không nhận được phản ứng nào từ phe quân đội, lo gìn giữ những lợi lộc mà họ có được trong suốt nhiệm tổng thống Bolsonaro, hơn là lao vào một mưu toan đảo chính vốn dĩ không được dung thứ ở Brazil, cũng như là ở bên ngoài như Hoa Kỳ, châu Âu và nhiều quốc gia khác. » Chiến lược dung hòa của Lula thất bại ? Làm thế nào dung hòa với một thể chế quân sự vốn dĩ đã tham gia sâu rộng vào bộ máy nhà nước dưới thời ông Jair Bolsonaro, đứng đầu nhiều bộ ngành, cũng như nhiều vị trí chủ chốt trong chính phủ và doanh nghiệp nhà nước ? Cuộc nổi dậy của những người ủng hộ Bolsonaro đưa Lula trở về với một thực tiễn không được trông đợi, khi ưu tiên hàng đầu của ông là hòa giải một nước Brazil bị chia rẽ sâu sắc, một nhiệm vụ cũng không mấy dễ dàng. Để cho công cuộc hòa giải với quân đội được thành công, tổng thống Lula da Silva đã chọn ông José Mucio, một chính khách kỳ cựu, thuộc cánh hữu ôn hòa, làm bộ trưởng Quốc Phòng. Nhân vật này được cho là một nhà đàm phán khôn khéo, chưa bao giờ làm phật lòng ai. Quyết định bổ nhiệm ông José Mucio còn được diễn giải rộng rãi như là một cử chỉ của Lula nhằm trấn an quân đội. « Đó là một người phù hợp để mối quan hệ giữa ông với quân đội luôn nằm trong tầm kiểm soát », như vậy ông có thể chăm lo vấn đề kinh tế mà không phải bận tâm nhiều về mối quan hệ giữa quân đội và dân sự, chí ít là trong những tháng đầu tiên của nhiệm kỳ, theo như giải thích của nhà chính trị học Olivier Stuenkel, Quỹ Getulio Vargas tại Sao Paolo. Tuy nhiên, chiến lược hòa giải này của tổng thống Lula có lẽ đã thất bại. José Mucio dường như đã tạo thuận lợi, hoặc đã không làm gì nhiều để ngăn chặn cuộc tấn công của những người ủng hộ Bolsonaro. Lula hay quân đội : Quyền lực bên nào được củng cố ? Câu hỏi đặt ra : Sau biến cố này, vị thế của ai, Lula hay quân đội, sẽ được củng cố ? Trong vấn đề này, có hai quan sát đối nghịch nhau. Nhà báo David Gormezano lo lắng cho rằng vai trò của quân đội tại Brazil sẽ còn được củng cố trước nhiều nguy cơ xáo động đời sống chính trị ở Brazil. « Giới quân nhân đã có được nhiều quyền lực mới trong suốt nhiệm kỳ tổng thống Bolsonaro. Họ từng bị gạt ra bên lề đời sống chính trị sau khi chế độ độc tài quân sự chấm dứt. Tuy nhiên, ông Lula có những mối quan hệ thân mật với nhiều lãnh đạo quân đội trong suốt hai nhiệm kỳ tổng thống trong những năm 2000. Nhưng họ lại có nhiều phát ngôn trong đời sống chính trị những năm gần đây. Quân đội đã có nhiều vị trí mới và hơn bao giờ hết quân đội sẽ có một vai trò quyết định trong thời gian sắp tới. Bởi vì người ta thấy là an ninh ở Brasilia bây giờ do quân đội đảm trách với sắc lệnh do chính tổng thống Lula ban hành tối 08/01. Quân đội kể từ giờ có thể có một vai trò còn quan trọng hơn những gì họ có dưới thời ông Bolsonaro. Bởi vì người ta đã yêu cầu chính quân đội để kiểm soát và ngăn chặn những kẻ cực đoan, những người ủng hộ Bolsonaro hết mình đang tìm cách đảo lộn trò chơi dân chủ và đương nhiên, một lần nữa tìm cách cản trở, gây ra những biến loạn mới trong đời sống chính trị Brazil. » Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng, cuộc bạo động vừa qua còn củng cố hơn nữa quyền lực của Lula da Silva. Trả lời phỏng vấn trên kênh truyền hình GloboNews hôm 18/01, đương kim tổng thống Brazil mạnh mẽ chỉ trích các lực lượng an ninh : « Chúng tôi đã phạm một sai lầm cơ bản : Cơ quan tình báo của tôi đã không tồn tại (vào ngày đó). Chúng ta có cơ quan tình báo quân đội, cơ quan tình báo không quân và cơ quan phản gián quốc gia, nhưng không ai trong số họ cảnh báo tôi cả. » Gần hai tuần sau cuộc bạo động, Lula da Silva tiếp tục thanh lọc bộ máy quân sự phục vụ hành pháp. Tờ Công Báo của chính phủ hôm thứ Tư 18/01 thông báo : 13 binh sĩ phụ trách an ninh đã bị sa thải. Những người này trực thuộc Nội các An ninh Thể chế (GSI), một cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm hỗ trợ nguyên thủ quốc gia trong chính sách an ninh và quốc phòng của tổng thống Lula. Tin tức này được đưa ra một ngày sau thông báo sa thải 40 binh sĩ được chỉ định đến bảo vệ Alvorada, dinh thự tổng thống. Gaspard Estrada, giám đốc Đài Quan Sát Chính Trị Châu Mỹ La-tinh và Vùng Biển Caribê phân tích, những sự kiện này đang đặt Lula trong thế năng động mới, thoát khỏi vị thế mập mờ và có những lập trường rõ ràng hơn với quân đội. Trả lời câu hỏi France 24, ông giải thích : « Lula đang khẳng định quyền lực của mình ông giới quân sự. Từ hôm thứ Hai, 09/01, quân đội quả thật đã bắt đầu giải tán các cuộc tụ tập của những người kêu gọi đảo chính từ nhiều tháng qua. » Từ những quan sát trên, nhà chính trị học Olivier Stuenkuel, kết luận rằng đặc ân trở lại chính trường của quân đội diễn ra cùng với việc Bolsonaro lên cầm quyền là sản phẩm của những mối quan hệ phức tạp giữa dân sự và quân đội. Theo ông, « Brazil chưa bao giờ có một cái nhìn trung thực về thời kỳ chế độ độc tài quân sự, khi đã không buộc quân đội phải có những lời xin lỗi công khai hay nói ra sự thật về những gì đã diễn ra vào thời điểm đó. Brazil đang hứng chịu một thời kỳ chuyển đổi hài hòa quá mức (từ chế độ độc tài sang dân chủ), mà không có ý chí cần thiết để nhìn lại quá khứ, như tại Achentina ! »
    1/19/2023
    12:53
  • Vụ tấn công Makiivka : Nga cải cách quân đội không đến nơi đến chốn ?
    Ngày 11/01/2023, Matxcơva thông báo bổ nhiệm tướng Valeri Guerassimov, tổng tham mưu trưởng quân đội Nga, làm chỉ huy chiến trường Ukraina, thay ông Serguei Sourovikine, được bổ nhiệm vào vị trí này hồi tháng 11/2022. Sự thay đổi này diễn ra sau vố đau « trời giáng » mà quân đội Nga hứng phải vào đêm giao thừa 2022 : Ukraina dùng tên lửa Himars phá tan một điểm tập trung quân ở Makiivka, khiến ít nhất 89 lính Nga thiệt mạng, theo như xác nhận từ Matxcơva. Nếu như con số thương vong vẫn đang gây tranh cãi, do Kiev và các blogger Nga đưa ra con số đến khoảng 400 người chết, thì tất cả – từ phe ủng hộ chiến tranh ở Nga cho đến các nhà quan sát độc lập – đều có chung một nhận xét : Đây là một trong những đòn đánh chết người nhất mà Ukraina giáng vào quân đội Nga kể từ đầu cuộc chiến đến nay. Quân đội Nga và ba sai lầm sơ đẳng Sự việc quan trọng đến mức bộ Quốc Phòng Nga phải chính thức thừa nhận con số thương vong, trong khi chính quyền Nga thường xuyên giảm thiểu, thậm chí phủ nhận hoàn toàn mọi thiệt hại của quân đội Nga. Bộ tham mưu Nga cũng phải phản ứng nhanh do tấn thảm kịch này đã làm dậy sóng các trang mạng xã hội, nhất là những kẻ diều hâu nhất của giới blooger Nga đã nhân cơ hội này gia tăng chỉ trích bộ chỉ huy quân đội Nga. Theo giải thích của tướng Dominique Trinquand, cựu trưởng đoàn phái bộ quân sự Pháp bên cạnh Liên Hiệp Quốcn trên kênh truyền hình France 5, vụ pháo kích của Ukraina cho thấy rõ tính chất nghiệp dư đến khó hiểu của quân đội Nga, khi chỉ ra ba sai lầm sơ đẳng mà ông cho là lỗi chỉ huy. « Sai lầm thứ nhất là đã tập trung ngần ấy binh sĩ trong cùng một trại, cách chiến tuyến chỉ có 2 km. Khi quý vị ở vùng chiến sự, việc phân tán lực lượng là điều cần thiết. Sai lầm thứ hai là dùng điện thoại di động. Những tân binh này vẫn tưởng như còn trong đời sống dân sự, rằng họ có thể dùng điện thoại di động. Việc làm này đã tạo ra một cái mốc. Vào thời điểm quý vị tạo ra mốc cắm, thì người ta có thể xác định quý vị đang ở một địa điểm cụ thể nào. Và phía Ukraina đã tỏ ra rất hiệu quả, có khả năng dựa vào những dữ liệu địa lý để có thể phóng đi bốn tên lửa trong vòng hai phút và tiêu diệt. Lỗi thứ ba có thể xảy ra chính là để đạn dược trong tòa nhà, nghĩa là đạn dược và người lẫn lộn trong cùng một chỗ. » Mười tháng gây chiến, cùng với những thất bại liên tiếp, cảnh tan hoang của tòa nhà đóng quân tạm bợ và số binh sĩ thiệt mạng cao chỉ trong một đòn đánh thật là thảm khốc. Cảnh tượng này còn gây ấn tượng hơn khi nó tương phản hoàn toàn với hình ảnh một đội quân Nga ngày đầu cuộc chiến : Một đội quân hùng mạnh 100 ngàn quân, dưới sự yểm trợ của 4.000 chiếc xe tăng ào ào tấn công Ukraina. Giới chuyên gia Pháp khi ấy bình luận, quân đội Nga đã « lột xác » sau 15 năm cải cách và hiện đại hóa. Nga cải cách quân đội không đến nơi đến chốn ? Với những thất bại quân sự liên tiếp gần đây, tổng thống Nga Vladimir Putin chợt nhận ra rằng công cuộc cải cách quân đội mà ông tiến hành từ năm 2008, và từ sau chiến dịch quân sự ở Gruzia đã hoàn toàn không mang lại kết quả, theo như nhận định từ nhà nghiên cứu về Nga, Tatiana Kastouéva-Jean, Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp (IFRI), trên đài truyền hình France 5: « Tôi nghĩ là tổng thống Nga đã mong đợi điều tốt hơn từ quân đội, từ cơ cấu, bộ chỉ huy, từ những loại vũ khí ma thuật nổi tiếng mà ông Putin đã cho phô bày hồi tháng 3/2018, như các loại vũ khí siêu thanh, xe tăng Armata đời mới nhất… Những thứ vũ khí được ông nhiều lần nhắc đến cuối cùng rồi không thể sản xuất hàng loạt. Thay vào đó là Nga đang nâng cấp những đời xe tăng cũ thời Xô Viết như các chiếc T-62 và T-72. Vì vậy, vẫn còn có nhiều vấn đề mà phần lớn liên quan đến tham nhũng. Người dân Nga giờ phát hiện ra rằng sức mạnh của quân đội Nga có những giới hạn. » Hơn nữa, những yếu kém của ban chỉ huy là cố hữu trong quân đội Nga. Tướng Dominique Trinquand lưu ý quân đội Nga vốn dĩ đã có rất ít sĩ quan cấp dưới, vậy mà nhiều người trong số họ đã tử trận ngay trong những tháng đầu tiên của cuộc chiến. Về điểm này, giảng viên Anna Colin Lebedev, trường đại học Paris Nanterres, chuyên gia về Ukraina và Nga hậu Xô Viết, trên đài phát thanh France Culture, khi nói về tình trạng bạo lực, nạn « ma cũ ăn hiếp ma mới » trong quân đội Nga, đánh giá đây còn là một trong số các thất bại trong công cuộc cải cách quân đội Nga: « Quả thật đã có một sự thay đổi về nạn bạo lực và cách thức tổ chức các đội quân. Một trong số các ý định cải cách do vị bộ trưởng Quốc Phòng tiền nhiệm của ông Serguei Choigu, là muốn thành lập một hàng ngũ hạ sĩ quan. Việc bãi bỏ bộ phận này vào cuối thời kỳ Xô Viết đã dẫn đến tình trạng giữa lớp sĩ quan và các tân binh, không có người nào để ra lệnh cụ thể cho các đội quân trên địa bàn. Hơn nữa, tình trạng bạo lực giữa các tân binh còn là một cách thức quản lý trật tự trong nội bộ các lực lượng, nguồn nhân lực, và kiểm soát các đội quân. Tình trạng này không những được dung thứ, mà còn được khuyến khích ở một hình thức nào đó. » Đây cũng chính là điểm tạo nên sự khác biệt giữa quân đội Ukraina, được cho là « yếu thế » hơn và quân đội Nga, vốn dĩ có một nguồn ngân sách đứng hàng thứ tư trên thế giới, theo như đánh giá của tướng Dominique Trinquand : « Năm 2014, quân đội Ukraina đã được cải cách. Vị tổng tham mưu trẻ tuổi đã cho thay toàn bộ những người đứng đầu các bộ tham mưu. Ông ấy đã có được một bộ tham mưu hết sức mới. Khi tôi đến Ukraina trong những năm 2000, quân đội nước này lúc đó còn mang nặng hình thức Xô Viết. Sau năm 2014, mọi thứ đã được thay đổi. Họ có nhiều người trẻ tuổi, có khả năng thay đổi cách thức tác chiến khi học hỏi từ Mỹ, Canada, Anh, thông qua sự hiện diện đông đảo của nhiều sĩ quan kết nối, nhiều chương trình hợp tác khắp nơi. Sự thay đổi này, có từ năm 2014, giờ đang cho kết quả trên phương diện năng lực phản ứng ở cả cấp thấp nhất, trong khi phía Nga hầu như phải đợi quyết định đến từ điện Kremlin. Ở đây, có một sự cứng nhắc và do vậy khó thể phản ứng. » « Công nghệ quân sự Nga chỉ là một huyền thoại » ? Đương nhiên, đòn đánh này của Ukraina đã làm bùng lên những tranh cãi gay gắt ở Nga. Viện Nghiên cứu Chiến tranh của Mỹ (ISW) tiết lộ, nhiều tổ chức thân điện Kremlin và giới blogger quân sự Nga nhấn mạnh đến « năng lực của Ukraina khai thác những thao tác yếu kém trên phương diện an ninh của các chiến dịch quân sự tại các đường chiến tuyến ». Sự việc làm lộ rõ thêm một lỗ hổng khác trong quân đội Nga, mà trước cuộc chiến từng được mô tả như là một trong số các quân đội hùng mạnh nhất thế giới. Khi gây chiến với Ukraina, Nga lần lượt phơi bày những yếu kém, từ mặt hậu cần, tình báo thiếu hiệu quả, chỉ huy rời rạc, trang thiết bị cũ kỹ, cho đến thiếu phối hợp liên quân. Cái chết của một tướng Nga ngay từ đầu cuộc xung đột đã từng bị quy cho việc trang thiết bị viễn thông cồng kềnh trong chiến xa, cho phép Ukraina xác định được sự hiện diện của vị tướng lĩnh này. Sự lơ là này của một bộ phận sĩ quan Nga lại càng thêm khó hiểu, khi mà quân đội Nga cũng đã từng mắc phải những sai lầm tương tự vào đầu cuộc chiến. Xu hướng đăng ảnh của họ trên các mạng xã hội hay dùng các ứng dụng như Tinder cho phép định vị đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về đà tiến quân của Nga. Đòn đánh ở Makiivka đã cho thấy rõ một sự khác biệt đến ngạc nhiên về công nghệ của Nga. Chuyên gia về viễn thông tại Pháp Stephane Dubreuil, khi trả lời phỏng vấn AFP, khẳng định « công nghệ quân sự Nga chỉ là một huyền thoại ». Ngay từ đầu cuộc xung đột, phía Nga đã sử dụng các loại điện thoại mã hóa, nhưng thường xuyên gặp trục trặc bởi vì đó là đời điện thoại cũ của từ những năm 1980, 1990. Và chính việc sử dụng điện thoại dân sự đã cho phép Ukraina xác định vị trí của nhóm lính Nga trong khu vực. Chuyên gia Stephane Dubreuil giải thích : « Khi quý vị có một chiếc điện thoại cầm tay, quý vị có một con chip của nhà khai thác mạng. Con chip nhà mạng này chứa đựng nhiều thông tin, trong đó có hai thông tin quan trọng : Nhà khai thác mạng và nước xuất xứ. Nếu tôi là người Nga và tôi đi vào Ukraina, rồi tôi bắt đầu liên lạc trên mạng viễn thông của Ukraina, nhà mạng sẽ biết ngay rằng con chip này là không phải ở đây, mà đến từ một nước khác. Do vậy, đây là khả năng thứ nhất. Điểm thứ hai, chính việc định vị cho phép biết được vị trí của một người nào đó, thậm chí cả việc họ đến từ nước nào, do có rất nhiều thông tin trên mạng. » Từ những quan sát trên, tướng Dominique Trinquand trên kênh truyền hình France 5, đưa ra một kết luận : Quân đội Nga không được chuẩn bị để gây chiến ! « Xin lưu ý một điểm : Ngày 24/02/2022, tất cả những gì đang diễn ra hiện nay là không được dự trù tới. Quân đội lẽ ra không để đi gây chiến. Họ nghĩ rằng sẽ có việc lật đổ chính phủ Ukraina với một cuộc diễu binh mừng chiến thắng tại Kiev mà không vấp phải sự phản kháng nào. Quân đội không hề được chuẩn bị cho chiến tranh. Họ được chuẩn bị cho những cuộc thao dượt quen thuộc, hay cho các cuộc diễu binh trên Quảng Trường Đỏ. Từ năm 2008, quân đội Nga chẳng được thay đổi ngoại trừ hàng ngũ cấp cao. Các lực lượng hạt nhân và công nghệ được thay đổi, nhưng bản thân quân đội thì không. Và do vậy, quân đội Nga không có khả năng gây chiến tranh. »
    1/12/2023
    9:26
  • Năm 2023 và những thùng thuốc súng Ukraina, Đài Loan
    Thế giới vẫn sôi sục ngay trong ngày đầu năm mới 2023. Chiến sự tại Ukraina vẫn diễn ra ác liệt mà không chút hy vọng đàm phán hòa bình. Tại châu Á, eo biển Đài Loan, một thùng thuốc súng khác, cũng chực chờ bùng nổ trước nguy cơ xảy ra đối đầu quân sự Mỹ - Trung. Ukraina bắt đầu năm mới 2023 giống như khi kết thúc năm cũ 2022 : Người dân Ukraina hứng chịu những làn mưa tên lửa trong những ngày giao thừa và đầu năm mới. Cuộc chiến xâm lược Ukraina do Nga tiến hành bắt đầu từ tháng 2/2022 nay đã bước sang tháng thứ 11, làm cho gần 200 ngàn người thiệt mạng và bị thương ở cả hai phía. Những lời kêu gọi đàm phán cho một lệnh hưu chiến mỗi lúc một nhiều, mà vẫn không hạ được mức độ khốc liệt của cuộc xung đột. Một mặt, Nga gặp khó khăn trên chiến trường, giờ đổi chiến thuật, cho oanh kích ồ ạt bằng drone hay tên lửa hành trình, bắn phá các cơ sở năng lượng của Ukraina. Mặt khác, Washington vẫn tiếp tục cung cấp vũ khí ngày càng tinh vi hơn cho Kiev, dù cũng tỏ ra cảnh giác, tránh leo thang để đi đến đối đầu trực diện với Matxcơva. Ukraina : Chiến tranh kéo dài đến khi nào ? Trong hoàn cảnh này, giới quan sát đánh giá ít có hy vọng cho các cuộc đàm phán hòa bình trong năm nay. Nguyệt san Le Monde Diplomatique (số ra tháng Giêng năm 2023) bi quan nhận định : « Cuộc xung đột giờ đã ác liệt đến mức khó thể đảo ngược tình thế. Cả điện Kremlin, hiện đang đánh cược cho sự sống còn của chế độ, lẫn Kiev đang hứng chịu sự tàn phá nặng nề, đều không muốn quay trở lại bàn đàm phán. Lập trường của hai bên tham chiến giờ đã trở nên cứng rắn. » Đối với học giả về quan hệ quốc tế Gilbert Achcar, trường Nghiên cứu Phương Đông và Châu Phi, đại học Luân Đôn, những tuyên bố kêu gọi đó có ý nghĩa tuyên truyền nhiều hơn, mang tính tối hậu thư hơn là thực tâm muốn đàm phán. Trên kênh truyền hình độc lập Democracy Now của Mỹ, ông giải thích : « Về phía Nga, ông Vladimir Putin từ hồi tháng 9/2022, đã kêu gọi ngưng bắn và đề nghị phía Ukraina trở lại bàn đàm phán. Đó chỉ là những lời lẽ của ông ấy. Nhưng nếu quý vị đọc rõ những gì Putin đang nói, thì đồng thời ông ấy cũng nói rằng không đời nào có chuyện thảo luận về bốn tỉnh của Ukraina mà ông ấy cho là đã chính thức sáp nhập vào Nga. Nếu điều này bị loại ra khỏi bất kỳ cuộc đàm phán nào, thì làm thế nào các cuộc đàm phán đó, thậm chí lệnh ngừng bắn đi đến cuộc đàm phán lại có thể xảy ra ? Về phía Ukraina, họ có thể linh hoạt hơn nhưng đôi khi quý vị thấy có những tuyên bố như kiểu gần đây của ngoại trưởng Ukraina rằng điều kiện để đàm phán là Vladimir Putin và các lãnh đạo khác của Nga phải bị đưa ra trước tòa án quốc tế. Tất nhiên, một lần nữa, điều đó đặt ra tiêu chuẩn quá cao để cho bất kỳ một cuộc đàm phán nào có thể diễn ra. » Đâu là lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraina, cuộc chiến tàn khốc nhất kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến ? Trả lời cho câu hỏi này, nhiều nhà quan sát lấy làm tiếc về sự vắng bóng vai trò của Liên Hiệp Quốc, mà theo ông Gilbert Achcar, đây có thể là cách duy nhất để thay đổi tình hình và chấm dứt chiến tranh. « Cách duy nhất để kết thúc cuộc chiến này là Liên Hiệp Quốc phải nhập cuộc. Điều đó có nghĩa là có sự tham dự của Trung Quốc. Nhưng tôi thấy rằng cả Hoa Kỳ và Trung Quốc đều không háo hức để Liên Hiệp Quốc giải quyết vấn đề này. Ý tôi là, một nền hòa bình lâu dài và công bằng, chỉ có thể khi đó là một nền hòa bình không có sự thôn tính và một nền hòa bình dựa trên quyền tự quyết của người dân tại những vùng lãnh thổ có tranh chấp. Các vấn đề phải được giải quyết một cách hòa bình, dân chủ, không bằng vũ lực. Đây cũng chính là một trong số các nguyên tắc chính, nền tảng cơ bản của Hiến Chương Liên Hiệp Quốc. Điều đó có nghĩa là giải pháp cho các vấn đề nên thông qua Liên Hiệp Quốc, các cuộc đàm phán cũng nên thông qua Liên Hiệp Quốc và tôn trọng các nguyên tắc trong Hiến Chương Liên Hiệp Quốc. Chỉ có điều tôi không thấy chính quyền Biden thực sự tích cực trong việc cố gắng đạt được điều đó. Bởi vì, cách làm này còn đòi hỏi có sự hợp tác của Trung Quốc. Mà chính quyền Biden thì cực kỳ hiếu chiến và thù địch với Trung Quốc. Một lập trường vốn dĩ đã bắt đầu từ thời ông Donald Trump. Và thái độ này là hoàn toàn phản tác dụng cho triển vọng hòa bình, bởi Trung Quốc  rõ ràng nắm giữ một vị trí quan trọng, là đồng minh quan trọng duy nhất mà Matxcơva có thể xem xét đến và do đó,Trung Quốc ảnh hưởng rất nhiều đến bất kỳ quyết định nào mà Nga đưa ra. » Đài Loan : Thùng thuốc súng chực chờ phát nổ Một điểm nóng khác trên thế giới mà nguy cơ bùng nổ cũng đã chực chờ từ nhiều năm qua : Đài Loan. Nhật báo Kinh tế Les Echos của Pháp, khi điểm ra 12 sự kiện có thể đánh dấu năm 2023, ghi nhận trong những ngày cuối năm 2022, số chiến đấu cơ Trung Quốc xâm nhập vùng nhận diện phòng không của Đài Loan đã tăng lên mức kỷ lục. Tình hình này buộc chính phủ Đài Bắc thông báo kéo dài thời hạn nghĩa vụ quân sự từ 4 lên 12 tháng. Ý đồ của Tập Cận Bình gia tăng áp lực trong năm 2023 sẽ còn mạnh mẽ hơn vào lúc cuộc bầu cử tổng thống Đài Loan tháng 01/2024 đang đến gần. Giống như đối với Ukraina, Đài Loan là một trong số hiếm hoi hồ sơ có được sự đồng thuận mạnh mẽ của lưỡng đảng Quốc Hội Mỹ rằng cần phải duy trì việc cung cấp vũ khí cho Đài Loan để nâng cao hơn nữa khả năng tự vệ của hòn đảo. Đương nhiên, quyết định này của Mỹ đã khiến Trung Quốc tức giận, cho rằng Washington đã phá vỡ những thỏa thuận được thực hiện từ nhiều thập niên qua. Việc cựu chủ tịch Hạ Viện Mỹ Nancy Pelosi thăm Đài Bắc hồi tháng 8/2022 khiến Bắc Kinh nổi dóa, tổ chức một cuộc tập trận hải không quân quy mô lớn chưa từng có. Rồi tổng thống Mỹ Joe Biden nhiều lần khẳng định sẽ bảo vệ quân sự Đài Loan làm cho Trung Quốc nghĩ rằng Hoa Kỳ không còn tôn trọng chính sách « Một nước Trung Hoa duy nhất », như lời đả kích mạnh mẽ từ vị đại tá Trung Quốc đã về hưu Châu Bá, trên kênh truyền hình quốc tế Deutsche Welle của Đức : « Đây là điều mà chúng tôi tin rằng họ đang làm : Họ đang bác bỏ khái niệm Một Nước Trung Quốc duy nhất, cho dù Hoa Kỳ vẫn nói về điều này, nhưng bản chất đang bị thay đổi với nhiều kiểu thăm viếng như vậy hơn, với nhiều hợp đồng bán vũ khí cho Đài Loan, với việc ông Joe Biden bốn lần nói rằng Hoa Kỳ sẽ bảo vệ Đài Loan bằng quân sự. Chúng tôi e rằng bản chất sự việc đang thay đổi. » Theo quan điểm của chuyên gia Meia Nouwens, Viện Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế (IISS), chính sự phát triển mạnh mẽ của quân đội Trung Quốc mới là yếu tố thay đổi cuộc chơi. Cũng trên kênh truyền hình Deutsche Welle, bà Nouwens giải thích : « Quân đội Giải phóng Nhân dân vào lúc này đang trải qua một quá trình cải cách và hiện đại hóa quy mô lớn dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo của chủ tịch Tập Cận Bình, qua việc bổ sung nhiều hơn các khả năng tiên tiến, hiện đại hơn vào kho vũ khí cho không quân, hải quân, bộ binh và tất nhiên cả trong các lĩnh vực không gian và mạng. » Về phần mình, Kevin Rudd, cựu thủ tướng Úc và cũng là một chuyên gia về Trung Quốc, cho rằng khi quan sát sự việc từ hai phía, có thể thấy rằng cả Washington và Bắc Kinh đang đồng thời cắt đứt quan niệm truyền thống về Chính Sách Một Nước Trung Quốc. « Khi Mỹ bắt đầu xoay quanh câu hỏi về cấp độ chính thức trong mối quan hệ giữa chính quyền Đài Loan và chính quyền Hoa Kỳ, thì Trung Quốc sẽ lập luận rằng Washington bắt đầu cắt từng chút một toàn bộ khái niệm "một nước Trung Quốc" để trở thành "hai nước Trung Hoa". Điều đó được thúc đẩy bởi sự xói mòn học thuyết truyền thống của Mỹ chuyển từ "mơ hồ chiến lược" thành "rõ ràng chiến lược", đó là điểm mà tổng thống Biden đã cho thấy gần đây nhất. Ở phía bên kia, Mỹ cũng nói rằng Trung Quốc luôn biết rõ là Washington sẽ phản đối mọi hành động đe dọa sử dụng vũ lực. Và việc triển khai các khí tài quân sự sau chuyến thăm của Pelosi đã diễn ra sau một loạt các nỗ lực của Trung Quốc trong những năm gần đây nhằm tăng cường sức mạnh quân sự ở trong nước và xung quanh Đài Loan. Vì vậy, Mỹ sẽ lập luận rằng Trung Quốc cũng đang cắt khúc Chính sách Một nước Trung Quốc để bắt đầu sử dụng nhiều hơn nữa các hoạt động quân sự chuẩn bị chiến dịch đánh chiếm đảo. » Đương nhiên, những tính toán này của Mỹ và Trung Quốc khiến các nước trong khu vực lo ngại. Chưa có lúc nào nguy cơ va chạm quân sự giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới lại cao như lúc này. Michèle Flournoy, chuyên gia hàng đầu về an ninh quốc phòng, Trung Tâm An Ninh Mới Của Mỹ tại Washington, trên Deutsch Well cảnh báo :   « Chúng ta không có biện pháp giảm thiểu rủi ro nào như chúng ta đã từng có ngay cả khi ở đỉnh điểm của Chiến Tranh Lạnh với Liên Xô. Quả thật, không có đường dây nóng nào mà chúng tôi tin sẽ có người nhấc máy ở đầu dây bên kia. Không có giao thức giảm thiểu rủi ro nào mà người ta có thể sử dụng trong một cuộc khủng hoảng để giảm leo thang nếu như có một số tính toán sai lầm ».
    1/5/2023
    10:14
  • Vai trò trung tâm của ASEAN trước thách thức của cạnh tranh Mỹ - Trung
    Tháng 11/2022 là mùa hội nghị thượng đỉnh tại châu Á. Thượng đỉnh G20 được tổ chức ngày 15-16/11 tại Jakarta, thủ đô Indonesia, rồi Thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), ngày 18-19/11 ở Bangkok, Thái Lan. Trước đó là thượng đỉnh Đông Á do ASEAN chủ trì trong khuôn khổ cuộc họp cấp cao thường niên của ASEAN từ ngày 10-13/11 ở Phnom Penh, Cam Bốt. Như một sự ngẫu nhiên, ba thượng đỉnh lớn quốc tế năm nay lại do chính ba thành viên của khối ASEAN tổ chức, như thể hiện khát vọng của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, được thế giới công nhận vai trò trung tâm trong nền chính trị thế giới. Nhưng vai trò trung tâm đó của ASEAN nên được hiểu như thế nào ? Trang mạng The Diplomat ghi nhận, cấu trúc khu vực đang có những biến đổi sâu sắc. Cuộc chiến xâm lược Ukraina do Nga phát động, cạnh tranh Mỹ - Trung, rủi ro chiến tranh Trung – Đài, tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông… có nguy cơ biến các sáng kiến của ASEAN về một vùng Đông Nam Á mở rộng và bao trùm trở nên lỗi thời. Song song đó, một loạt các sáng kiến mới ra đời nằm ngoài khối ASEAN, có tính chất độc đoán và định hướng theo chức năng. Trả lời các câu hỏi của RFI Tiếng Việt, giảng viên Laurent Gédéon, trường đại học Sư phạm Lyon, nhận định, ASEAN thật sự nằm trong tâm của những biến động địa chính trị, nhưng tính hiệu quả cho vai trò trung tâm này cũng đang bị lung lay do những yếu kém nội tại của ASEAN. ********** RFI Tiếng Việt : Trong số các trục chỉ đạo mà ASEAN nhắc lại trong tuyên bố chung sau thượng đỉnh ASEAN tổ chức hồi trung tuần tháng 11/2022, vai trò trung tâm – Centrality – được ghi lại bằng chữ C in hoa. Bằng chứng cho thấy ASEAN rất chú trọng đến vị thế này của khối trong vùng châu Á – Thái Bình Dương. Ông có thể giải thích rõ hơn về « vai trò trung tâm » này? GS. Laurent Gédéon : Trên thực tế, ý tưởng về vai trò trung tâm của ASEAN đã có từ lâu, bởi vì ý tưởng này xuất hiện ngay từ năm 2006, và mục tiêu ban đầu đối với ASEAN là nhằm nâng cao hình ảnh của khối ra bên ngoài, bảo đảm sự quan tâm, ủng hộ của các đối tác trong mọi tiến trình do tổ chức này khởi xướng, chẳng hạn như diễn đàn khu vực ASEAN+3. Quả thật, tham vọng này thật sự được tỏ rõ, bởi vì chúng được biểu thị trong hiến chương của khu vực, theo đó, vùng Đông Nam Á sẽ là động lực chính trong các cuộc dàn xếp của khu vực do khối ASEAN đề xướng, rằng ASEAN sẽ duy trì vai trò trung tâm trong hợp tác khu vực và xây dựng Cộng đồng. Hiến chương của ASEAN trình bày vai trò trung tâm của hiệp hội như là một nguyên tắc trong tất cả các mối quan hệ với bên ngoài. Mục tiêu là đặt ASEAN vào trung tâm cấu trúc khu vực, điều đó cho phép tổ chức này hoạt động hiệu quả hơn, nhất là có một hành động mang tính xây dựng trong mọi tiến trình mà ASEAN là một bên có liên quan. Đó chính là những gì người ta gọi là phương pháp THE ASEAN WAY nổi tiếng, mang đặc trưng của các nguyên tắc : Không can thiệp chuyện nội bộ, Ngoại giao kín đáo, Không sử dụng vũ lực và Ra quyết định dựa trên sự đồng thuận. Rõ ràng, khái niệm « vai trò trung tâm » này có ý nghĩa quan trọng, nhưng cũng đặt ra nhiều nghi vấn. Trên thực tế, người ta có thể tự hỏi : Liệu vai trò trung tâm này có thực sự là một vai trò trung tâm như mong muốn và có hiệu quả, hay đó chỉ là một tính trung tâm mà người ta có thể gọi vì thiện ý, nghĩa là, chúng còn phụ thuộc vào các quyết định chính trị của mỗi thành viên và tùy theo các quyết định này mà ASEAN có một khả năng tiếp thêm sức hay không cho các tiến trình khu vực mà khối này có can dự vào. Tôi xin nói thêm, ví dụ về Trung Quốc cho thấy là ASEAN không hoàn toàn đoàn kết và khối này khó thể có một tư thế thống nhất, vì vậy điều mà chúng ta có thể nói được là có một vị thế trung tâm, nhưng đó là một vị trí trung tâm, vượt ra ngoài chiều hướng chính trị, nhưng mang tính địa lý và ASEAN thực sự là nằm trong tâm của toàn bộ vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương. Điều này quả thật đặt ra nhiều thách thức quan trọng cho khối, bởi vì đặt ASEAN vào trung tâm của mọi động lực địa chính trị tại Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Nhưng cuộc chiến xâm lăng Ukraina do Nga tiến hành làm lộ rõ sự thiếu nhất quán của khối. Liệu điều đó có thể làm suy yếu nền ngoại giao của ASEAN, thậm chí đặt ra nghi vấn về « vai trò trung tâm » của ASEAN tại vùng châu Á – Thái Bình Dương ? GS. Laurent Gédéon : Đúng vậy, không còn chút nghi ngờ, trong phạm vi một số quốc gia tự coi mình là quá gần gũi hay quá phụ thuộc vào Nga hay Mỹ để chấp nhận một quan điểm đơn giản là giữ khoảng cách. Chính sự chia năm xẻ bảy khiến ASEAN khó thể đưa ra một lập trường khác ngoài sự trung lập và nhắc lại những nguyên tắc chính tạo nên mối quan hệ giữa các quốc gia. Đơn cử trường hợp Việt Nam. Về nguyên tắc, Hà Nội lên án hành động của Nga tại Ukraina, nhưng chính quyền Việt Nam đã cưỡng lại những lời kêu gọi của Hoa Kỳ, thúc đẩy Việt Nam đi xa hơn trong việc chống lại Nga. Bởi vì, trên thực tế, Việt Nam có mối quan hệ ràng buộc với Nga, và trước cả Nga là Liên Xô, bởi các mối liên hệ cũ xưa và còn bởi vì một phần lớn các thiết bị quân sự hiện có của Việt Nam đều có nguồn gốc từ Nga, và điều này đang tạo ra một sự phụ thuộc.   Hơn nữa, cuộc chiến xâm lược Ukraina đã khơi dậy từ một số quốc gia thuộc khối ASEAN nỗi sợ hãi về hành động quân sự từ phía Trung Quốc. Điều này đặc biệt đúng đối với vấn đề Biển Đông, dù rằng mọi cặp mắt đều hướng về phía Đài Loan. Dĩ nhiên, tất cả các nước thành viên của ASEAN đều không có cùng một nỗi sợ hãi. Ví dụ, giả thuyết này là một chủ đề rất đáng được quan tâm đối với Việt Nam hoặc Philippines, nhưng không phải là đối với Cam Bốt hay Miến Điện. Do vậy, chúng ta thấy rõ là vị thế của ASEAN thật sự bị phân mảnh trong hồ sơ Ukraina. Đối đầu Mỹ - Trung đặt ASEAN trong một thế tế nhị. Vai trò « trung tâm » mà ASEAN tìm cách được công nhận trên trường quốc tế, phải chăng đang bị Trung Quốc và Mỹ phớt lờ khi chỉ tìm kiếm đối thoại song phương với mỗi nước thành viên, và nhất là, khi hai siêu cường này cho hình thành nhiều khuôn khổ đối thoại đa phương ngoài khối ASEAN như Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải – SCO của Trung Quốc hay như các liên minh AUKUS, QUAD hay Supply Chaine Initiatiave từ phía Mỹ và các nước đồng minh ? GS. Laurent Gédéon : Chắc chắn là như vậy rồi và điều đó còn được củng cố bởi thực tế rằng ASEAN không phải là một tổ chức quân sự, khối này không phải là một liên minh, hạn chế tầm ảnh hưởng mà tổ chức này có thể áp đặt trong các quá trình đang diễn ra. Nếu đơn cử Trung Quốc làm ví dụ, các bên ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN cho rằng lẽ ra Trung Quốc nên được lôi kéo để tham gia dần dần vào các giá trị của tổ chức và chúng ta thấy là điều đó đã không xảy ra, Trung Quốc đã không hội nhập dần dần mà ngược lại, nước này theo đuổi một chính sách tranh giành các yêu sách ở Biển Đông. Điều này cho thấy Bắc Kinh đang tuân theo các chuẩn mực và lịch trình địa chính trị của riêng mình, thông qua việc hình thành các tổ chức không liên quan đến ASEAN. Hơn nữa, chúng ta còn nhận thấy rằng Trung Quốc có khả năng trở thành thành viên của ASEAN do việc một số nước trong khối có một lập trường thân với Bắc Kinh nhiều hơn so với các nước khác, chẳng hạn như trường hợp Cam Bốt như tôi có đề cập đến. Còn ASEAN thì chưa bao giờ có thể thực hiện được bộ quy tắc ứng xử mà họ làm việc với nhau từ năm 2002. Liên quan đến Hoa Kỳ, người ta cũng thấy là các sáng kiến của Washington có xu hướng chia rẽ các thành viên ASEAN. Như quý đài đề cập đến AUKUS, đây hoàn toàn là một ví dụ điển hình, vì chúng ta thấy rõ các quốc gia thành viên có những phản hồi rất khác biệt. Singapore và Philippines thì công khai ủng hộ việc thành lập liên minh, trong khi Indonesia và Malaysia tỏ ra ít tích cực hơn nhiều, vì họ lo ngại rằng cuộc cạnh tranh này đang khuyến khích các hoạt động quân sự trong khu vực và nhiều quốc gia khác như Lào và Cam Bốt thì tỏ ra rất ít quan tâm. Rõ ràng chúng ta nhận thấy có một phản ứng rất khác nhau từ các nước thành viên và điều này làm nổi rõ có một sự suy yếu rõ ràng về vai trò trung tâm của ASEAN trước các vấn đề an ninh và chính trị khu vực. Tương tự, liên minh QUAD cũng có thể giải thích theo một lô-gic giống như AUKUS. Liên Hiệp Châu Âu và ASEAN vừa kết thúc cuộc họp thượng đỉnh đầu tiên sau ba năm tạm ngưng vì dịch bệnh Covid-19, khi ký kết một thỏa thuận quốc tế đầu tiên giữa hai khối trong lĩnh vực giao thông hàng không. Ông có nghĩ rằng Liên Hiệp Châu Âu có thể mở ra một hướng thứ ba cho ASEAN nhằm giảm bớt tầm ảnh hưởng của Trung Quốc đối với khối và nhìn chung, cho phép tránh chiếc bẫy đối đầu Mỹ - Trung ? GS. Laurent Gédéon : Không, về mặt tuyệt đối, người ta chỉ có thể trả lời khẳng định trong phạm vi ASEAN phải hành xử như là một khối gắn kết chặt chẽ, và trong trường hợp này, người ta có thể cho rằng khối ASEAN sẽ tìm cách không chọn phe giữa Mỹ và Trung Quốc. Nhưng trong thực tế, khi phân tích kỹ hành động của các nước khác nhau, người ta thực sự thấy rằng các nước ASEAN bị chia rẽ như đã nói ở trên. Indonesia, Philippines và Việt Nam phản đối Trung Quốc tương đối mạnh mẽ, nhưng các nước khác như Malaysia, Thái Lan hay Miến Điện có những lập trường tùy theo những thay đổi của chính phủ. Chúng ta còn có một nhóm khác bao gồm Cam Bốt, Brunei và Lào, lại rất ủng hộ Bắc Kinh. Những gì chúng ta thấy chính là một tình thế đối chọi nhau, rằng các lợi ích kinh tế và các hạn chế địa chiến lược khu vực khiến ASEAN khó thể có được một lập trường chung mạnh mẽ, cho phép giữ khoảng cách mà không có một ẩn ý nào đối với Trung Quốc hay là Mỹ. Những gì chúng ta còn thấy được ở đây là Liên Hiệp Châu Âu, trong bối cảnh chiến tranh Ukraina, đã thể hiện rõ mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với Hoa Kỳ và sự xích lại gần này diễn ra trong bối cảnh dịch Covid-19 còn cho thấy nhiều nước thành viên của Liên Âu ngày càng giữ khoảng cách với Trung Quốc. Hơn nữa, chính bản thân Liên Hiệp Châu Âu không thực sự giữ được một khoảng cách bình đẳng giữa Mỹ và Trung Quốc, huống chi là ASEAN, vì những điểm yếu này, nên khó thể tạo ra một lập trường chung. Do vậy, tôi nghĩ rằng chưa thể có được một hướng thứ ba vào lúc này. RFI Tiếng Việt xin chân thành cảm ơn giảng viên Laurent Gédéon, trường đại học Sư phạm Lyon.
    12/29/2022
    10:45

Ähnliche Sender

Über TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

Sender-Website

Hören Sie TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM, 1LIVE und viele andere Radiosender aus aller Welt mit der radio.de-App

TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM

Jetzt kostenlos herunterladen und einfach Radio & Podcasts hören.

Google Play StoreApp Store

TẠP CHÍ TIÊU ĐIỂM: Zugehörige Sender